Przejdź do treści

Co to są fitoestrogeny i jak działają na organizm?

co to są fitoestrogeny
Fitoestrogeny niezwykle korzystnie wpływają na regularność cykli miesięcznych – fot. Pixabay

Fitohormony to niejednorodna grupa organicznych związków chemicznych produkowanych przez rośliny, które odpowiadają za regulację procesów wzrostowych roślin, dojrzewanie owoców czy kiełkowanie nasion. Już wiele lat temu zauważono podobieństwo strukturalne pomiędzy niektórymi z fitohormonów a kobiecymi hormonami płciowymi – estrogenami. Związki pochodzenia roślinnego, wywierające podobne do estrogenów działanie na kobiecy organizm nazywa się fitoestrogenami.

Zapisz się do newslettera

Wśród fitoestrogenów wyróżnia się trzy główne grupy: izoflawony, kumestany i lignany.

Co to są fitoestrogeny i jak działają na organizm?

Estrogeny są hormonami niezbędnymi dla prawidłowego przebiegu wielu kluczowych, dla kobiecego organizmu, procesów. Regulują one cykl miesiączkowy poprzez stymulację rozrostu endometrium w pierwszej fazie cyklu, wpływają na gospodarkę wapniową zapobiegając osteoporozie, a także zwiększają poziom dobrego cholesterolu i obniżają poziom złego.

To tylko niektóre z licznych funkcji pełnionych przez estrogeny. Spadek ich stężenia w organizmie na skutek pewnych chorób czy fizjologicznych procesów (takich jak menopauza) często prowadzi do wystąpienia uciążliwych lub nawet niebezpiecznych dla zdrowia objawów.

Fitoestrogeny, ze względu na pewne podobieństwo strukturalne do ludzkich steroidowych hormonów płciowych, mogą łączyć się z receptorami estrogenowymi co wywołuje odpowiedź organizmu podobną do tej, jaka występuje na skutek stymulacji estrogenowej.

Zobacz też: Estrogeny – hormony kobiecości

Kto powinien zadbać o odpowiedni poziom fitoestrogenów w diecie?

Podobieństwo działań estrogenów i fitoestrogenów sprawia, że w wielu przypadkach substancje pochodzenia roślinnego z powodzeniem stosowane mogą być w przypadku łagodnych i średnio ciężkich objawów menopauzy.

Wygasanie funkcji jajników bardzo często wiąże się z występowaniem uciążliwych objawów takich jak uderzenia gorąca, zaburzenia koncentracji, nieregularne miesiączki, rozdrażnienie, trudności w zaśnięciu czy silne zmęczenie. Fitoestrogeny stanowią w tym przypadku dobrą alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej, gdyż wiążą się z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych, należy jednak pamiętać, że ich działanie jest słabsze dlatego, nie zawsze są one wystarczające.

Działanie hormonów roślinnych na organizm człowieka nie ogranicza się jedynie do niwelowania objawów menopauzy. Fitoestrogeny niezwykle korzystnie wpływają na regularność cykli miesięcznych, obniżają poziom złego cholesterolu, chronią przed osteoporozą, regulują gospodarkę cukrową, nadają skórze młodzieńczy wygląd i zmniejszają wahania nastrojów związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego. Coraz częściej mówi się także o ich protekcyjnym wpływie na wystąpienie nowotworów piersi, jajników, macicy i prostaty.

Fitoestrogeny nie mogą być jednak przyjmowane w nadmiernych ilościach, gdyż jak wszystko inne, ich przedawkowanie może prowadzić do wystąpienia niepożądanych objawów. Uważa się, że u mężczyzn ich nadmiar, może prowadzić do przemijających zaburzeń płodności.

Zobacz też: Luteina: co to za hormon i jak przygotowuje organizm do ciąży?

Pokarmy bogate w fitoestrogeny

Najbogatszym dla organizmu źródłem izoflawonów są: soja, soczewica, bób, fasola, chmiel, pszenica i żyto. Lignany znaleźć można w oleju lnianym, siemieniu lnianym, nasionach słonecznika, cebuli, czosnku oraz w wytrawnym winie i w piwie. Kumestany w dużej ilości znajdują się w czerwonej koniczynie.

Aby fitoestrogeny mogły wykazywać działanie biologiczne, muszą być one spożywane w odpowiedniej ilości. Przeciętna Polka wraz z dietą dostarcza do organizmu około 5 mg fitoestrogenów, przy czym dawka terapeutyczna izoflawonów jest nawet 12 razy większa. Z tego względu dobrym rozwiązaniem mogą być gotowe preparaty zawierające fitoestrogeny w odpowiednich dawkach. W trakcie suplementacji warto zrezygnować z picia alkoholu i palenia papierosów – pozwoli to na zapewnienie optymalnego działania tych substancji.

Fitoestrogeny, bez wątpienia, wywierają niezwykle pozytywny wpływ na zdrowie i płodność kobiet, bezwzględnie należy jednak pamiętać, że w wielu przypadkach mogą być one niewystarczające. Wszelkie niepokojące objawy zawsze powinny zostać skonsultowane ze specjalistą i nie powinny być leczone na własną rękę!

Autor: Marcin Setlak

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Czym jest klomifen i jakie działania niepożądane może wywołać?  

Klomifen
Czym jest klomifen - poznaj przeciwwskazania do jego stosowania oraz ewentualne skutki uboczne.

Klomifen jest substancją – lekiem hormonalnym – którą zna zapewne większość kobiet leczących się z powodu niepłodności wywołanej brakiem owulacji. Jest to związek oddziałujący bezpośrednio na podwzgórze, który hamuje działanie estradiolu i tym samym umożliwia zwiększenie produkcji hormonów gonadotropowych – przede wszystkim lutropiny (LH). Zamierzonym skutkiem przyjmowania klomifenu jest wywołanie owulacji.

Zapisz się do newslettera

Jakie są przeciwwskazania do stosowania klomifenu?

Klomifen, jak każdy inny farmaceutyk, ma swoje przeciwwskazania do stosowania. Standardowo jest to oczywiście uczulenie bądź nadwrażliwość na jakikolwiek składnik danego leku oraz zaburzenia w pracy wątroby, dodatkowo: ciąża, torbiele jajników (chociaż nie we wszystkich przypadkach), zaburzenia w pracy tarczycy, nowotwory (m.in. jajnika lub piersi), krwawienia z dróg rodnych, których przyczyny nie określono i inne.

Należy pamiętać, że rozpoczęcie terapii klomifenem powinny poprzedzać: szczegółowy wywiad z pacjentką, badanie ginekologiczne oraz inne, dodatkowe testy, które będą dobierane w zależności od potrzeb, stanu zdrowia i etapu leczenia danej kobiety. Należy do nich np. USG, które powinno wykonywać się także w trakcie leczenia opisywaną tu substancją (m.in. ze względu na konieczność kontroli wielkości jajników). Podawanie leku zaczyna się zwykle w 2-3 dniu cyklu i trwa przez 5 kolejnych dni.

Zobacz też: Nieudana stymulacja do in vitro. Jakie mogą być przyczyny?

Najczęstsze działania niepożądane klomifenu – czego można się spodziewać?

Ewentualne wystąpienie skutków ubocznych stosowania klomifenu zależne jest m.in. od aplikowanej dawki leku oraz czasu jego stosowania – im jest ona wyższa, a terapia dłuższa, tym większe prawdopodobieństwo zaobserwowania niepożądanych działań. W większości są one jednak łagodne. Wśród nich wymienia się:

uderzenia gorąca – niektóre dane wskazują, że doświadcza ich nawet 1 na 10 kobiet stosujących klomifen. Może towarzyszyć im wzmożone pocenie, czerwienienie się twarzy, przyspieszone bicie serca;

zaburzenia widzenia – prawdopodobieństwo ich wystąpienia rośnie wraz z dawką przyjmowanego leku. Przed oczami pacjentki mogą pokazywać się rozmazany obraz, migające punkty, pływające szlaczki etc. Może stanowić to istotną przeszkodę w prowadzeniu samochodu. Należy jednak podkreślić, że generalnie są to objawy rzadkie, dotyczą ok. 1,5 proc. kobiet.

bóle oraz zawroty głowy –  sposobem na ich złagodzenie może być przyjmowanie leku w godzinach wieczornych. Należy jednak wcześniej dopytać lekarza prowadzącego, czy taka pora nie zaszkodzi leczeniu. Warto pamiętać także o regularnym nawadnianiu organizmu, bowiem brak odpowiedniej ilości płynów (niezależnie od tego, czy przyjmujemy jakiekolwiek leki czy nie) może skutkować właśnie bólem głowy;

wzdęcia – zwykle mijają po zakończeniu leczenia. Należy jednak mieć na nie dodatkową uważność, bowiem mogą być objawem zespołu hiperstymulacji jajników (więcej: TUTAJ);

nudności – jeśli nudnościom towarzyszą wymioty i występują z dużą intensywnością, koniecznie należy zgłosić problem lekarzowi. Po pierwsze, dlatego że może powodować odwodnienie lub zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Po drugie, może świadczyć o wspomnianym już zespole hiperstymulacji jajników;

wahania nastroju – może pojawić się większa drażliwość, płaczliwość, trudności w regulacji emocji, a nawet stany depresyjne. Na pewno sytuacji nie ułatwia sam fakt leczenia niepłodności, co może silnie wpływać na stan psychiczny. Niezależnie jednak od przyczyny zaburzeń nastroju, jeśli tego typu problem występuje, warto mieć go na uwadze lub skonsultować ze specjalistą (psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą);

tkliwość piersi i uczucie suchości pochwy – w drugim z wymienionych tu objawów pomocne mogą być różnego rodzaju lubrykanty, przy czym należy dokładnie sprawdzać ich skład (niektóre z nich mogą działać szkodliwie na plemniki).

Co o przyjmowaniu klomifenu mówią kobiety?

Na różnego rodzaju grupach w mediach społecznościowych kobiety otwarcie dzielą się swoimi doświadczeniami z opisywanym tu lekiem. Wiele z nich zaznacza, że nie odczuwało żadnych skutków ubocznych, inne wspominają przede wszystkim o uderzeniach gorąca, zaburzeniach nastroju, wzdęciach:

Uderzenia gorąca, przytyłam, ogólne samopoczucie też tragiczne. Pęcherzyki rosły, ale owulacji nie było nawet przy większej dawce.

Jedyne, co się zmieniło, to dosyć mocny ból dzień przed i w dniu owulacji, poprawa jakości śluzu i endometrium. Udało się w pierwszym cyklu.

Bolą mnie sutki, mam wzdęty brzuch.

Nawet te nieliczne komentarze pokazują, jak indywidualną sprawą jest dobranie odpowiednich leków. Należy o tym pamiętać także przy wdrażaniu terapii klomifenem.

  • Powyższy artykuł nie wyczerpuje tematu i opisał tylko niektóre z możliwych skutków ubocznych. Jeżeli jakikolwiek z nich – lub inny – pojawi się w trakcie Twojego leczenia, koniecznie skonsultuj to ze specjalistą. Co jednak ważne, owe skutki mogą nie wystąpić wcale i idąc tym tropem, warto zachować spokój.

Źródła: verywellfamily.commp.pl / chbr.pl

Katarzyna Miłkowska

Dziennikarka, redaktorka prowadząca e-magazyn oraz portal "Chcemy Być Rodzicami", absolwentka UW. Obecnie studentka V roku psychologii klinicznej na Uniwersytecie SWPS oraz studentka studiów podyplomowych Gender Studies na UW.