Przejdź do treści

Diagnostyka przed in vitro. Jakie badania przed in vitro zleci Ci lekarz?

Diagnostyka przed in vitro
fot. Fotolia – Para u lekarza omawia diagnostykę przed in vitro.

Diagnostyka przed in vitro czyli ustalenie przyczyny niepłodności powinno obejmować kobietę i mężczyznę, najlepiej gdy diagnostyka odbywa się równocześnie. Diagnostyka przed in vitro składa się z szeregu badań, jednak warto – ze względu na upływający czas – wykonać ją jak najszybciej. Najlepiej w ciągu dwóch cykli miesięcznych.

Zapisz się do newslettera

Podstawowa diagnostyka przed in vitro dla kobiet czyli jakie badania przed in vitro warto wykonać

  • Badanie AMH (Anti-Müllerian Hormone) – określa rezerwę jajnikową kobiety, czyli pozwala ocenić jej potencjał rozrodczy
  • Monitoring owulacji – pozwala na stwierdzenie, czy występuje owulacja. Umożliwia również określenie dni płodnych i wskazania dnia, w którym dojrzała komórka jajowa jest uwalniana przez jajnik. Monitoring owulacji jest wykonywany za pomocą USG, dopochwowo.
  • FSH – Hormon FSH wytwarzany jest przez przysadkę mózgową. Jest odpowiedzialny za prawidłowe działanie układu rozrodczego u kobiet i mężczyzn. FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyków Graafa i produkcję estrogenów.
  • Sono – HSG – To badanie ma za zadanie ocenić prawidłowość w budowie macicy i drożność jajowodów. Polega na obserwacji przepływu soli fizjologicznej w narządach rodnych kobiety. Badania wykonywane za pomocą USG.
  • LH (hormon luteinizujący) – hormon ten odpowiada za właściwy przebieg cyklu. Najwyższe stężenie we krwi osiąga w fazie pęcherzykowej cyklu i doprowadza do pęknięcia pęcherzyka Graffa.
  • Testosteron – testosteron to męski hormon. Badanie TST pozwala określić, czy nie występuje jego nadmiar, który może wpływać na cykl miesiączkowy.

W zależności od stanu zdrowia kobiety lekarz może zlecić większą ilość badań. Przedstawione powyżej to tylko minimalny proponowany zakres. Ich zakres może różnić się również w zależności od kliniki.

Podstawowa diagnostyka przed in vitro dla mężczyzn. Jakie badania przed in vitro powinien wykonać mężczyzna.

Diagnostyka mężczyzn to w przeważającej większości ocena stanu nasienia.

  • Badanie nasienia – Jest to podstawowe badanie, które pozwala na ocenę liczby plemników, ich jakości i aktywności. Ocena jest wydawana na podstawie normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).
  • MSOME – 6000 – badanie to pozwala na obserwację budowy żywego plemnika w 6000-krotnym powiększeniu. Takie powiększenia daje możliwość stwierdzenia czy budowa plemnika jest prawidłowa, i daje możliwość wyboru najlepszego plemnika.
  • Biopsja jądra lub najądrza – pozwala na ustalenie czy są plemniki, a po ich znalezieniu, staje się możliwe przeprowadzenie procedury in vitro.
  • USG – badanie USG moszny wykonuje się po to, by ocenić budowę jąder, nadjądrzy i powrózków nasiennych. Dzięki badaniu można stwierdzić występowanie niepożądanych zmian, takich jak torbiele, żylaki powrózka nasiennego, guzki

Podstawowa diagnostyka pary przed in vitro

Oprócz badań charakterystycznych dla płci, przyszli rodzice zostają także poddani badaniom ogólnym takim jak:

  • Morfologia
  • Badanie moczu
  • Glukoza

W przypadku nieudanego in vitro, przed kolejną procedurą do diagnostyki pary przed in vitro mogą dołączyć badania genetyczne takie jak

  • Kariotyp – za pomocą tego badania wykluczone zostaną nieprawidłowości w budowie i liczbie chromosomów, które mogą być przyczyną niepłodności lub nawracających poronień.
  • PGD – Embriolodzy badają zarodki przed umieszczeniem ich w macicy kobiety. Badanie PGD może wykluczyć dużą liczbę chorób, między innymi takich jak: zespoły Patau, Downa, Edwardsa, Klinefeltera, Turnera, mukowiscydoza, anemia sierpowata, rdzeniowy zanik mięśni, choroba Huntingtona czy hemofilia.
  • PGS NGS – to badanie genetyczne umożliwia wykrywanie nieprawidłowej liczby wszystkich chromosomów z pojedynczej komórki. Zalecana jest pacjentom w zaawansowanym wieku, którym powtarzają się niepowodzenia implantacji zarodka oraz poronienia. Wskazana jest również dla pacjentów z ciężkim czynnikiem niepłodności męskiej.

Wymienione powyżej badania genetyczne to tylko podstawowy ich zakres, w zależności od wywiadu i przebiegu leczenia lekarz może zlecić również inne badania.

 

Krótki protokół przed in vitro

W procedurze in vitro istnieją dwa protokoły – krótki i długi. Zależnie od tego, jaką techniką będzie wykonywany zabieg zapłodnienia pozaustrojowego, dobierany jest rodzaj protokołu. Zobacz, co to jest krótki protokół in vitro i czym się różni od długiego protokołu.

Zapisz się do newslettera

Krótki protokół i długi są niezbędnym elementem zapłodnienia pozaustrojowego, bo należą do etapu stymulacji hormonalnej, która jest jednym z kluczowych etapów w in vitro.

Protokoły w in vitro

Protokół sam w sobie to swojego rodzaju założony z góry plan tego, jak będzie krok po kroku wyglądało zapłodnienie in vitro. Protokół ustalany jest między parą a lekarzem na spotkaniu kwalifikacyjnym, które odbywa się po wykonaniu badań. Kiedy już lekarz zakwalifikuje parę do zapłodnienia metodą pozaustrojową, układa z nią taki plan działania. Ten plan jest właśnie nazwany protokołem i w zależności od tego, jak będą przebiegały kolejne etapy in vitro – ustala się krótki protokół lub długi. Wybór protokołu ustalany jest na podstawie m.in. wieku pacjentki, przebiegu leczenia niepłodności, wyników badań hormonalnych oraz stanu zdrowia narządów rodnych i jajników (ocena na podstawie USG).

Czytaj też: Długi protokół in vitro

Krótki protokół w in vitro

Protokół krótki in vitro zakłada krótki czas leczenia z niepłodności (około 10 dni). Od ustalenia protokołu krótkiego, już w najbliższym rozpoczynającym się cyklu, w 2-3 dniu rozpoczyna się stymulację hormonalną. Podaje się od razu gonadotropinę, a następnie w kolejnych dniach dokłada również analogi GnRh, który hamuje naturalne zdolności organizmu do wytwarzania hormonów w trakcie cyklu miesiączkowego. To takie przyspieszenie stymulacji hormonalnej, która zazwyczaj odbywa się etapami: najpierw podawane są leki z GnRh, a dopiero później gonadotropiny (LH lub FSH). Dzięki krótkiemu protokołowi koszty stymulacji hormonalnej są nieco niższe, jeśli porównamy je z innymi protokołami, bo wykonywana jest mniejsza ilość zastrzyków z lekami hormonalnymi. Taki krótki czas działania nie ma związku z efektami zapłodnienia, bo metoda ta działa tak samo dobrze, jak przy zastosowaniu, np. długiego protokołu.

POLECAMY: In vitro krok po kroku na czym polega

Autor: Agnieszka Mikołajczak

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Jak zwiększyć szanse na powodzenie in vitro? Radzi ekspert!

Czy para lecząca niepłodność ma wpływ na szanse powodzenia in vitro. Czy powodzenie zapłodnienia pozaustrojowego może zależeć również od lekarzy, czy kliniki.

Zapisz się do newslettera

Sukces leczenia metodą in vitro zależy przede wszystkim od aspektów medycznych. Z jednej strony istotna jest kompleksowa diagnostyka pary – to na podstawie wyników badań lekarz może dobrać odpowiedni sposób przeprowadzenia programu zapłodnienia pozaustrojowego i zaproponować procedury dostosowane do sytuacji konkretnych pacjentów.

– Taka personalizacja powinna odbywać się na każdym etapie postępowania – przed programem przy planowaniu leczenia uzupełniającego, przy doborze protokołu stymulacji i monitoringu reakcji na leki, przed zabiegiem pick-up, podczas przygotowania śluzówki macicy do transferu – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Krzysztof Łukaszuk, specjalista endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, kierownik Kliniki Leczenia Niepłodności INVICTA.

Zobacz też: Długi protokół in vitro – na czym polega?

Co zwiększa skuteczność in vitro?

Na skuteczność in vitro ogromny wpływ ma również – zdaniem eksperta – praca laboratorium embriologicznego – doświadczenie embriologów, warunki zapewniane komórkom rozrodczym i zarodkom, możliwość zastosowania dodatkowych procedur to tylko niektóre aspekty, które warto w tym kontekście wymienić.

Jeśli para w przeszłości podjęła próbę leczenia metodą in vitro, warto szczegółowo przeanalizować każdy etap dotychczasowego postępowania.

– Można wyciągnąć z niego wiele cennych wniosków i lepiej dostosować terapię do sytuacji medycznej pacjentów – mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Łukaszuk. – Czasem efekty można uzyskać zmieniając sposób prowadzenia stymulacji, wprowadzając dodatkowe procedury embriologiczne, przeprowadzając diagnostykę genetyczną przyszłych rodziców i zarodków, uzupełniając program o zabiegi przed transferem etc.

Jak zwiększyć szanse na powodzenie in vitro: porady dla niepłodnej pary?

Partnerzy podczas leczenia niepłodności powinni zwrócić szczególną uwagę na swój tryb życia, stan zdrowia i jadłospis. Warto tak zmodyfikować codzienne nawyki, by znaleźć przestrzeń na regularną aktywność fizyczną, zadbanie o prawidłową, urozmaiconą dietę, przeprowadzenie badań kontrolnych. Istotne jest również ograniczenie stresu i regularny, odpowiednio długi wypoczynek nocny. Terapii towarzyszą często trudne emocje – warto na ich temat porozmawiać z psychologiem specjalizującym się w niepłodności. Rozmowa może pomóc w ograniczeniu napięcia i wypracowaniu reakcji sprzyjających budowaniu więzi czy partnerskiej relacji. Wiele badań naukowych potwierdza, że skuteczność leczenia jest wyższa u pacjentów, którzy zachowują pozytywne nastawienie i wierzą w sukces.

Konsultacja: prof. dr hab. n. med. Krzysztofa Łukaszuka, specjalisty endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, kierownika Klinik Leczenia Niepłodności INVICTA.

Aneta Grinberg - Iwańska

dziennikarka, redaktorka prowadząca online

Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

proces wyboru plemnika do in vitro
fot. Fotolia

Wybór odpowiedniego plemnika do in vitro jest niezwykle ważnym elementem procedury. Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro i jakie metody się stosuje? Opowiada dr Marta Sikora-Polaczek z Centrum Medycznego Macierzyństwo.  

Zapisz się do newslettera

Pierwszy etap to preparatyka nasienia. Do preparatyki stosuje się pożywki tworzące gradient stężeń.

Przygotowania krok po kroku

– Na przygotowany w probówce gradient nakłada się warstwę nasienia, a następnie wiruje w wirówce laboratoryjnej. Dzięki wirowaniu w gradiencie stężeń żywotne plemniki są oddzielane od plazmy nasienia, bakterii, martwych i uszkodzonych plemników – można powiedzieć, że są w ten sposób oczyszczane – wyjaśnia dr Marta Sikora-Polaczek z Centrum Medycznego Macierzyństwo.

Następnie, po dodatkowym płukaniu, plemniki zawieszane są w specjalnej pożywce. Aby były w pełni gotowe do zapłodnieni muszą ukończyć proces kapacytacji, zachodzący naturalnie w macicy i jajowodach szereg zmian w plemniku umożliwiający jego interakcję z komórką jajową. Dopiero wtedy plemniki są gotowe do zapłodnienia in vitro.

– W klasycznej metodzie zapłodnienia in vitro odpowiednią ilość plemników dodaje się do pożywki, w której znajdują się komórki jajowe. W metodzie ICSI pojedynczy plemnik, wybrany przez embriologa umieszczany jest bezpośrednio w komórce jajowej za pomocą cienkiej pipety – tak zwanej pipety mikroiniekcyjnej– tłumaczy dr Sikora-Polaczek.

Zobacz także: In vitro krok po kroku

Proces wyboru plemnika do in vitro

Ocena ruchliwości i budowy morfologicznej plemnika to zadanie embriologa. Specjalista wybiera w pierwszej kolejności plemniki ruchliwe i o prawidłowej budowie. –  Jeżeli parametry nasienia nie są bardzo obniżone można spodziewać się wielu takich plemników w polu widzenia – wtedy rzeczywiście wybór jest częściowo losowy, intuicyjny – mówi ekspertka.

– Jeśli jednak w badaniu nasienia stwierdza się znaczną oligo/astheno/teratozoospermię, czyli obniżoną koncentrację i/lub ruchliwość lub/i morfologię plemników,  znalezienie prawidłowego plemnika może zająć sporo czasu i wtedy intuicja odgrywa dużo mniejszą rolę – dodaje. Jak zaznacza dr Sikora-Polaczek, taka sytuacja nie oznacza, że szanse na powodzenie procedury są mniejsze. Wtedy najczęściej stosuje się metodę ICSI.

Konsultacja medyczna: dr Marta Sikora-Polaczek – ekspertka Centrum Medycznego Macierzyństwo i starszy embriolog kliniczny ESHRE

Anna Wencławska

dziennikarka, orientalistka

In vitro: jak wygląda ocena zarodka? Okiem embriologa

Bezpośrednio po zapłodnieniu komórki jajowe są umieszczane w inkubatorach, w których przebywają do czasu transferu. W tym czasie poddawane są codziennej obserwacji, dzięki której można prześledzić te etapy rozwoju zarodka, które naturalnie odbywają się w organizmie matki.

Zapisz się do newslettera

Zarodki standardowo raz dziennie są oceniane pod mikroskopem. Takich ocen z reguły nie wykonuje się częściej, ponieważ należy unikać narażania zarodków na zmianę warunków środowiska, w których się rozwijają. Oprócz tej tradycyjnej techniki możliwa jest również stała, nieinwazyjna kontrola rozwoju zarodków.

– Dzięki zastosowaniu aparatu zwanego embrioskopem można stale obserwować rozwój zarodka – od chwili zapłodnienia, przez wszystkie stadia jego rozwoju, aż do transferu, bez konieczności wyjmowania go z inkubatora i narażania na zmiany temperatury i pH – wyjaśnia dr n. biol. Piotr Sieczyński,  Centrum Leczenie Niepłodności Kriobank.

Jak wygląda ocena zarodka podczas procedury in vitro?

Kamera umieszczona jest wewnątrz inkubatora i w zadanym czasie np.: co 20 min wykonuje pojedyncze zdjęcia zarodków. Fotografie są przetwarzane w komputerze i na ich podstawie powstaje film dokumentujący rozwój poszczególnych zarodków, obejmujący cały okres jego hodowli. Analiza filmu pozwala wybrać do pierwszego transferu najlepiej rokujące embriony.

Powodzenie całej procedury in vitro w znacznym stopniu zależy od tego, czy powstałe zarodki mają odpowiedni potencjał rozwojowy, tzn. czy są zdolne do prawidłowych podziałów, zagnieżdżenia się w macicy i zapoczątkowania zdrowej ciąży. Tylko prawidłowo dzielący się i rozwijający zarodek ma szansę zapoczątkować ciążę.

Właściwa ocena zarodków przed transferem wpływa na sukces w leczeniu metodą in vitro. Dodatkowo stanowi ona pomoc w wyborze zarodków o najwyższym potencjale rozwojowym a tym samym pozwala transferować mniejszą ich liczbę, przy jednoczesnym utrzymaniu wskaźników urodzeń.

Ocena zarodka – czyli co?

Oceny,  którym poddawane są zarodki, mają na celu określenie ich potencjału rozwojowego. Embriolog obserwuje:

  • tempo
  • sekwencję podziału komórek
  • ich wielkość i wygląd
  • oraz stopień fragmentacji.

Embriolodzy na co dzień stają przed dylematem: ile zarodków i które zarodki transferować, a które zarodki zamrozić? Aby móc dokonać prawidłowego wyboru, każdy ośrodek medycznie wspomaganej prokreacji powinien opracować własny algorytm postępowania biorąc pod uwagę: stosowane przez laboratorium metody hodowli oraz sposób postępowania w czasie hodowli. Dodatkowo istotnym jest czy korzysta się z gotowych systemów oceny zarodków, czy z własnych systemów wypracowanych z kilku metod.

W literaturze spotkać możemy wiele systemów oceny zarodków, które różnią się między sobą sposobem punktacji poszczególnych cech z kolejnych etapów rozwoju zarodka.

Więcej na ten temat czytaj tu: Hodowla zarodka w zapłodnieniu in vitro

W kumulatywnej ocenie jakości zarodków już po 16-18 godzinach od zapłodnienia obserwować można obecność dwóch przedjądrzy oraz dwóch ciałek kierunkowych. Przedjądrza powinny być umiejscowione centralnie, symetrycznie z taką samą ilością organizatorów jąderek NPB (Nucleolar precursor bodies) powyżej 3 a najlepiej od 5 do 7.  Przedjądrza powinny być gładkie, bez fragmentacji i ulokowane obok siebie wzdłuż lub prostopadle do ciałek kierunkowych.

W codziennej pracy można zauważyć, że pojedyncza ocena Z Score  nie zawsze pokrywa się z morfologią blastocyst. Może być to spowodowane tym, że liczba i ułożenie organizatorów jąderek może ulegać zmianom w czasie, co stwierdza się w obserwacji poklatkowej. Różne momenty obserwacji mogą dawać różną ocenę Z score. Jedynie użycie Embrioscopu pozwala więc na rzetelną obserwację i ocenę organizatorów jąderek.

Podobnie, jeśli chodzi o ilość przedjądrzy. O nieprawidłowym zapłodnieniu świadczyć może 1pn lub 3 i więcej przedjądrzy. Tylko stała obserwacja embryoscopowa pozwala na uchwycenie najważniejszych cech w rozwoju zarodka.

Inną opisywaną cechą  zygoty jest halo – przejaśnienie cytoplazmatyczne, którego obecność może świadczyć o dobrej jakości rozwoju zarodka na 3 i 5 dobę. Wg Senna i in. przejaśnienie cytoplazmatyczne jest jednym z najważniejszych czynników predykcyjnych dla implantacji (Senn at al. Hum Reprod. 2006,21(1):234-239). Inni autorzy wykazali, że halo może wpływać na wyższy odsetek urodzeń dzieci u pacjentek starszych, zaś u pacjentek dobrze prognozujących – nie odgrywa roli.
Wykazano korelację pomiędzy czasem pierwszego podziału a wskaźnikiem implantacji. Przy ocenie zarodków ważny jest czas podziału między zarodkiem 2 blastomerowym a 3 (wynoszący około 14h) i między 3, a 4 wynoszącym (1h).
Na morfologiczną ocenę zarodka w 2 i 3 dobie składają się trzy charakterystyczne cechy determinujące jego kumulatywną ocenę. Należą do nich: liczba blastomerów i ich symetria oraz stopień fragmentacji .

Autor: dr n. biol. Piotr Sieczyński,  Centrum Leczenie Niepłodności Kriobank.

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.