Przejdź do treści

In vitro – doświadczenie i przyszłość. Konferencja ekspercka w Biurze RPO

Wczoraj w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich odbyła się konferencja z udziałem RPO Adama Bodnara oraz zaproszonych ekspertów. Dyskutowano o dotychczasowych doświadczeniach i przyszłości leczenia niepłodność metodą zapłodnienia pozaustrojowego w Polsce. Podkreślano konieczność równego dostępu do leczenia niepłodności i refundacji tej metody leczenia. Przyczynkiem do dyskusji była książka Małgorzaty Rozenek – Majdan „In vitro rozmowy intymne”.

Zapisz się do newslettera

W panelu prowadzonym przez red. Renatę Kim z „Newsweeka” wzięli udział wybitni praktycy i naukowcy: dr Piotr Lewandowski ginekolog położnik, członek Polskiego Stowarzyszenia Medycyny Rozrodu i Embriologii; Katarzyna Kozioł, prezeska zarządu Polskiego Stowarzyszenia Medycyny Rozrodu i Embriologii; prof. Zbigniew Szawarski, bioetyk; Dorota Gawlikowska z Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Niepłodności i Barbara Szczerba ze Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wsparcia Adopcji Nasz Bocian.

Adam Bodnar zauważył, że pary starające się o dzieci i rodzice dzieci z in vitro padają w Polsce ofiarą zabiegu, jakim jest włączenie problemu in vitro do „koszyka” różnicującego opinię publiczną pod względem politycznym. Trzeba sobie jednak uświadomić, że ten proces organizowania wyborców wokół nośnych haseł krzywdzi żywych ludzi – mówił rzecznik praw obywatelskich.

Kogo dotyczy problem?

Małgorzata Rozenek-Majdan przedstawiła swoje świadectwo: jest matką dwojga dzieci poczętych metodą in vitro. – Gdyby nie lekarze, moich synów nie byłoby na świecie – powiedziała do zebranych. Mówiła też o tym, przez co muszą przejść rodzice starający się o dziecko, jeśli jedyną szansą dla nich jest in vitro, i o tym, jak niepokojąca jest świadomość, że tylko osoby zamożne mogą cieszyć się narodzinami dziecka (koszt szacuje się w dobrej klinice na 30 tys. zł).

Doktor Piotr Lewandowski z kliniki Novum podkreślił, że problem niepłodności dotyczy dziś na świecie co najmniej 10-15 proc. par, a wskaźnik ten gwałtownie rośnie. Zanieczyszczenie środowiska i stres wpływa szczególnie na mężczyzn, dlatego diagnostykę zaczyna się dziś od zbadania nasienia, tak wielu Polaków ma z tym problem.

Zobacz też: „In vitro. Rozmowy intymne” – premiera książki Małgorzaty Rozenek-Majdan

Skuteczność metody in vitro

Dr Lewandowski podkreślił, że in vitro jest metodą skuteczną i jedyną w wielu przypadkach niepłodności. Podał dane: w Danii aż 9 proc. dzieci rodzi się z in vitro, w Polsce – tylko 1 proc., mimo że Polacy zmagają się z takimi samymi problemami niepłodności, jak Duńczycy.

Skuteczność i efektywność in vitro potwierdził rządowy (za czasów PO-PSL) program wspierania in vitro, dzięki któremu przyszło na świat 22 tys. dzieci. Narodziny każdego z nich wymagały od państwa wydatku rzędu 11 tys. zł. Niestety, program ten został w 2016 r. zmieniony w taki sposób, że nakierowany jest na naprotechnologię. W jego wyniku w porównywalnym okresie przyszło na świat 70 dzieci, a na każde z nich trzeba było wydać około miliona zł.

Społeczne koszty politycznego hejtu

Problem leczenia niepłodności określa życie rodziny na wiele lat – przez ten czas życie jest postawione na głowie. To ogromne obciążenie psychiczne i finansowe. Dlatego tak poważnym problem jest język debaty, stygmatyzacja, nienawiść. Dla rodzin już będących pod presją, fala hejtu na in vitro jest ponad siły. – mówiła Małgorzata Rozenek-Majdan.

Zwróciła uwagę, że ludzie muszą ukrywać fakt stosowania in vitro mimo powszechnej akceptacji społecznej tej procedury. Badania społeczne wykazują przecież, że metodę tę akceptuje 80 proc. ankietowanych. Nawet w przypadku badań przeprowadzanych pod kościołami po niedzielnych mszach odsetek respondentów akceptujących in vitro nie spada poniżej 60 proc.

Dlaczego tak jest? – pytała Renata Kim. – Bo ton debacie publicznej nadają ludzie, którzy o in vitro ani o niepłodności nic nie wiedzą i nie rozumieją problemu – odpowiedział dr Lewandowski.

Dlatego nigdy nie mówimy publicznie o tym, że leczenie niepłodności po 2-3 latach niepowodzeń u co trzeciej pary wiąże się ze stanami depresyjnymi i lękowymi wymagającymi wsparcia psychiatry.

20 lat temu nie było takiego ostracyzmu. A niepłodność nie jest ani prawicowa, ani lewicowa. Dotyczy zwykłych ludzi, którzy bardzo chcą mieć dzieci. I doszliśmy do tego, że RPO musi ich bronić – powiedziała Barbara Szczerba ze Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wsparcia Adopcji Nasz Bocian.

Zobacz też: Jakiego in vitro chce Rzecznik Praw Obywatelskich?

Problem in vitro w działaniach RPO

Problemami obywateli związanymi z zasadami leczenia niepłodności w Polsce RPO zajmuje się od dawna. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca szczególną uwagę także na to, że:

  • pomoc państwa w leczeniu niepłodności powinna być efektywna i dobrze zorganizowana
  • potrzebna jest Rada ds. Leczenia Niepłodności
  • procedura in o powinna być refundowana
  • bardzo niebezpieczne jest wprowadzenie przepisów, które pozwolą rządowi na blokowanie samorządowych programów in vitro
  • problem braku odpowiedniego zabezpieczenia danych zamieszczanych w scentralizowanym rejestrze stanu cywilnego

Warto też pamiętać o zabiegach RPO w sprawie usunięcia luki w przepisach ustawy o leczeniu niepłodności. Chodziło o prawa kobiet, które zdeponowały zarodki przed wejściem w życie ustawy, a nie miały partnera, który uzna dziecko. RPO podkreślał, że taka sytuacja narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Zobacz transmisję z konferencji:

Źródło: www.rpo.gov.pl

Alina Windyga-Łapińska

Dziennikarka portalu In Vitro Online. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego.

O „doktor” Miriam Menkin

Podział komórki jajowej zaobserwowany przez Miriam Menkin – fot. domena publiczna

Zwykle rewolucyjne dokonania zawdzięczamy wielu ludziom, nawet jeśli po latach są kojarzone wyłącznie z jednym nazwiskiem (rzadziej dwoma). Podobnie było w przypadku in vitro – choć procedurę zapłodnienia pozaustrojowego opracowali Edwards i Steptoe, nie odnieśliby sukcesu, gdyby nie odkrycie Miriam Menkin.

Kobiety również mają swój niebagatelny wkład w leczenie niepłodności. Dzisiaj to stwierdzenie wydaje się oczywiste – wszak mamy XXI wiek – ale blisko osiemdziesiąt lat temu trudno im było zaistnieć w świecie nauki. Ale to właśnie wtedy, w 1944 roku, Miriam Menkin stała się pierwszą osobą, która zaobserwowała podział komórki jajowej. Wydarzenie wydawało się równie niezwykłe jak okoliczności, które do niego doprowadziły. Smutna prawda była bowiem taka, że pomimo swoich nieprzeciętnych umiejętności, Miriam pełniła w laboratorium jedynie funkcję asystentki.

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: Odkrywcy in vitro

Na przekór trudnościom

Miriam urodziła się w 1901 roku na Łotwie. Niedługo potem jej rodzina wyemigrowała do Stanów. Tam Menikin zdobyła gruntowne wykształcenie: skończyła histologię na Uniwersytecie Cornella oraz genetykę na Uniwersytecie Columbii, aczkolwiek nigdy nie uzyskała tytułu doktorskiego – głównie ze względu na płeć. Należy bowiem wspomnieć, że przed II wojną światową tylko nieliczne uczelnie medyczne przyjmowały kobiety (m.in. Harwardzie kształcili się wyłącznie mężczyźni). Co gorsza, nielicznym studentkom stawiano wyższe wymagania. Zniechęcona Miriam zdobywała więc wiedzę w różnych zespołach badawczych, gdzie sprawowała jednak podrzędne funkcje. Na początku lat 40-tych jednym z jej przełożonych był John Rock, jeden z późniejszych twórców tabletki antykoncepcyjnej.

Pozorny błąd

Zespół Rocka przez ponad 6 lat bezskutecznie starał się zapłodnić komórkę jajową w warunkach laboratoryjnych. W tym czasie naukowcy pobrali ponad 800 komórek jajowych od pacjentek poddających się histerektomii, nasienie zaś pozyskiwali we własnym zakresie. Ze 138 prób nie powiodła się żadna. W 1944 Miriam Menkin urodziła drugie dziecko, a ponieważ wówczas jeszcze nie wprowadzono urlopów macierzyńskich, krążyła od kołyski do laboratorium. Przypuszcza się (choć być może to pogłoska wymyślona przez zazdrosnych kolegów po fachu), że Miriam dokonała przełomowego odkrycia przez przypadek: niewłaściwie rozcieńczoną próbkę nasienia pozostawiła na płytce z komórką jajową przez godzinę, choć protokół nakazywał, by czas ten skrócić o połowę. Gdy następnego dnia badaczka pochyliła się nad mikroskopem, nie mogła uwierzyć własnym oczom. Zapłodniona komórka zaczęła się dzielić!

Zobacz też: Nieudane in vitro – co dalej?

„Doktor Miriam”

Choć wieść o odkryciu obiegła świat, Menkin pozostała niedoceniona. Nadal nie mogła zdobyć doktoratu, ponieważ była zależna od męża, którego zwolniono z pracy. On z kolei zarządził, że przeprowadzą się do Karoliny Północnej. Po kolejnych kilku latach kobieta zarobiła dość pieniędzy na to, by rozwieść się i powrócić do Bostonu, gdzie Rock prowadził swoje badania – tyle tylko, że nie zajmował się już kwestią zapłodnienia pozaustrojowego, lecz pracował nad tabletką antykoncepcyjną. Co więcej, stał się zagorzałym przeciwnikiem in vitro, twierdząc, jakoby ta metoda mogła doprowadzić do „narodzin potwora”. Menkin zakończyła swój osobisty związek z mężczyzną, ale zawodowo wciąż była zależna od Rocka i innych naukowców, którzy nie pozwolili jej na prowadzenie samodzielnych badań.

Miriam Menkin zmarła w 1992 roku. Dziś przez wielu bywa określana jako embriolożka lub „doktor Miriam Menkin”, bo choć formalnie nie zasłużyła na te tytuły, nikt już nie wątpi w jej ogromny wkład w naukę i medycynę.

 

Bartosz Jaster

Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonat i badacz historii, miłośnik literatury faktu. Członek Fundacji Rozszczepowe Marzenia, niosącej pomoc dzieciom z wadami wrodzonymi.

Odkrywcy in vitro

Robert Edwards zmarł w 2013 roku. – flickr.pl

Przebieg procedury in vitro opisywaliśmy już wielokrotnie. Dziś nadszedł czas, aby przybliżyć sylwetki jej twórców – niedocenianych geniuszy, dzięki którym miliony par zostały rodzicami.

Sir Robert Geoffrey Edwards urodził się w 1925 roku w brytyjskim Batley. Młodość Edwardsa przypadła na trudny okres II wojny światowej, toteż po ukończeniu szkoły średniej trafił na front. Dopiero po zakończeniu walk mógł zastanowić się nad swoją przyszłością. Rozpoczął studia na wydziale rolnictwa uniwersytetu walijskiego, potem wyjechał do Edynburga, gdzie kształcił się w Instytucie Genetyki Zwierząt. Już wówczas, w połowie lat 50-tych, zaczął prowadzić badania nad metodą zapłodnienia pozaustrojowego.

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: In vitro krok po kroku

Trudne początki

Kariera Roberta Edwardsa stopniowo nabierała tempa. Pod koniec lat 60-tych wykładał już fizjologię na Uniwersytecie w Cambridge. Sam również poświęcał wiele czasu na naukę, zwłaszcza dotyczącą rozwoju zarodków. Zainteresował tym tematem ginekologa i położnika Patricka Steptoe’a. Wspólnie opracowali metodę zapłodnienia komórki jajowej przez plemnik poza organizmem kobiety. W 1972 roku byli już gotowi nieść pomoc niepłodnym parom – niestety, pierwsi pacjenci Edwardsa i Steptoe’a nie zostali rodzicami. Dopiero w 1978 nastąpił przełom: do badaczy zgłosiło się małżeństwo, które przez 10 lat bezskutecznie starało się o dziecko. Naukowcy mieli już dość wiedzy i doświadczenia, by tym razem odnieść sukces.

Louise Brown

Louise Brown była pierwszym dzieckiem urodzonym dzięki metodzie in vitro. Rodzice dziewczynki nie posiadali się ze szczęścia. Edwards i Steptoe przezwyciężyli techniczne trudności związane z procedurą zapłodnienia pozaustrojowego, ale napotkali na potężny opór ze strony konserwatywnych mediów, polityków oraz duchownych. Oni zaś zgodnie roztrząsali moralne aspekty narodzin „dziecka z probówki”. Paradoksalnie przyjście na świat Louse Brown wzbudziło większe kontrowersje niż działalność koncernów zbrojeniowych, których szeroko rozumiani „obrońcy życia” o nic nie oskarżają. To właśnie ten sprzeciw sprawił, że komitet noblowski nie nagrodził Edwardsa i Steptoe’a już wtedy, w latach 80-tych. Tymczasem drugi z wymienionych badaczy wkrótce ciężko zachorował i zmarł w 1988 roku. Do momentu śmierci Stepote’a, ponad 10 000 dzieci urodziło się dzięki metodzie in vitro. Nowatorska technika leczenia niepłodności powoli zdobywała popularność.

Zobacz też: Czytajmy i żyjmy dobrze w 2020!

Ostatecznie doceniony

Dopiero w 2010 roku Robert Edwards otrzymał Nagrodę Nobla z dziedziny medycyny. Z powodu złego stanu zdrowia nie mógł odebrać jej osobiście, niemniej świat ostatecznie docenił jego odkrycie. Dzięki metodzie in vitro urodziło się już ponad 5 000 000 dzieci – więcej, niż liczy ludność Norwegii. Na przestrzeni 40 lat udoskonalono procedurę zapłodnienia pozaustrojowego, jednak jej zasadnicze założenia się nie zmieniły.

Historycy i biografowie poświęcają szczególnie dużo uwagi zbrodniarzom, jednocześnie zapominając o geniuszach pokroju Edwardsa i Steptoe’a. Warto zatem znać nazwiska tych dwóch naukowców, którzy zamiast przerzedzać ludzkość, pozwolili jej wykonać krok naprzód.

 

Bartosz Jaster

Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonat i badacz historii, miłośnik literatury faktu. Członek Fundacji Rozszczepowe Marzenia, niosącej pomoc dzieciom z wadami wrodzonymi.

Zarodek z in vitro, który zamieszkiwał dwa łona

Donna i Jasmine Francis-Smith zostały mamami – fot. Facebook

W Wielkiej Brytanii urodził się chłopiec, który przyszedł na świat dzięki metodzie in vitro. Nie byłoby w tym nic dziwnego gdyby nie fakt, że przed porodem chłopiec zamieszkiwał dwa łona. Czy to w ogóle możliwe?

Zapisz się do newslettera

Współdzielona ciąża

Donna i Jasmine Francis-Smith, kobiety zamieszkujące Wielką Brytanię, zostały mamami. Brytyjki skorzystały z metody zapłodnienia in vitro, dzięki której na świecie pojawił się ich wymarzony synek Otis. W związku z tym, że obie kobiety chciały doświadczyć wyjątkowości bycia w ciąży, zdecydowały się na niestandardową, zmodyfikowaną formę zabiegu. Do zapłodnienia komórki jajowej doszło w ciele jednej z mam – Donny, gdzie płód dojrzewał przez pewien czas, po czym został umieszczony w macicy Jasmin. W ciele drugiej mamy pozostał aż do rozwiązania.

Pobrali ode mnie jajeczko, a następnie umieścili je z powrotem na 18 godzin przed włożeniem do ciała Jasmine, po czym zaszła w ciążę. To doświadczenie bardzo nas do siebie zbliżyło emocjonalnie, ale dzięki niemu mamy też szczególną więź z Otisem. – mówi Donna, jedna z mam niedawno narodzonego chłopca.

Przeprowadzona procedura nosi nazwę AneVivo i ma miejsce w ciele mamy, a nie w środowisku laboratoryjnym. W standardowej metodzie in vitro, do zapłodnienia komórki dochodzi poza organizmem kobiety.

Zobacz też: Samotne kobiety nie mają prawa do swoich zarodków

AneVivo w Polsce

Co ciekawe metoda AneVivo dostępna jest również w Polsce. Metodę tę opracowała szwajcarska firma biotechnologiczna Anecova przy wsparciu naukowców z Politechniki Federalnej w Lozannie. Mimo iż AneVivo, podobnie jak standardowa procedura in vitro, wciąż budzi jeszcze wiele kontrowersji, jedno jest pewne – to prawdziwy przełom w medycynie.

Ta jakże innowacyjna metoda zapłodnienia umożliwia swobodny przepływ substancji odżywczych, płynów, komórek endometrium w celu interakcji pomiędzy środowiskiem matki a zarodkiem.

Autorka: Klaudia Kierzkowska

Zobacz też: Dziecko trojga rodziców – Brytyjczycy zalegalizowali innowacyjne in vitro

 

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Rozenek kręci dokument o in vitro

W dokumencie o in vitro zabiorę Was do laboratorium i innych miejsc dostępnych tylko dla personelu medycznego – fot. Instagram m_rozenek

Małgorzata Rozenek-Majdan, jedna z popularniejszych celebrytek w Polce, jest mamą dwójki synów – Stanisława i Tadeusza, poczętych dzięki metodzie in vitro. Kilka dni temu Majdanowie ogłosili, że ich wielomiesięczne starania i walka o kolejne potomstwo zakończyły się sukcesem – para spodziewa się dziecka. Ostatnio Małgorzata poinformowała, że jest w trakcie nagrywania dokumentu o zapłodnieniu pozaustrojowym in vitro.

Zapisz się do newslettera

Małgorzata Rozenek-Majdan swoją karierę w mediach rozpoczęła w 2012 roku, prowadząc program „Perfekcyjna pani domu”. Małgorzata nigdy nie ukrywała, że jej synowie z małżeństwa z Jackiem Rozenkiem, przyszli na świat dzięki metodzie in vitro. Celebrytka wielokrotnie powtarzała, że zapłodnienie pozaustrojowe to dla niej jedyna szansa na posiadanie upragnionego potomstwa. Z tego względu Małgorzata rozpoczęła walkę z rządem o prawa do metody in vitro, odwiedziła sejm i pojawiła się na Kongresie Praw Obywatelskich. W maju 2019 gwiazda wydała książkę „In vitro. Rozmowy intymne”. Pojawia się w niej mnóstwo historii par starających się o upragnione potomstwo, rozmowy z lekarzami i odpowiedzi na wiele trudnych pytań.

Zobacz też: „In vitro. Rozmowy intymne” – premiera książki Małgorzaty Rozenek-Majdan

Dokument o in vitro

Aktualnie Małgorzata nagrywa dokument na temat leczenia niepłodności, o czym poinformowała na swoim instagramowym koncie. Rozenek-Majdan opublikowała zdjęcie z planu, które podpisała:

W dokumencie o in vitro, który właśnie nagrywamy, zabiorę Was do laboratorium i innych miejsc dostępnych tylko dla personelu medycznego. Pokazując etap po etapie, rozwiewamy wątpliwości, które przeciwnicy In vitro, nie znając tej procedury próbują zasiać, a wszystko po to żeby ułatwić każdej potrzebującej tej procedury pary, dostęp do niej.

 

Wpis cieszy się dużą popularnością i mnóstwem pozytywnych komentarzy. Obserwatorzy podziwiają Małgorzatę, wspierają i chwalą za wspaniałą inicjatywę.  Podkreślają jednak, że in vitro w Polsce wciąż jest tematem tabu.

W filmie będzie można zobaczyć laboratorium medyczne z kliniki leczenia niepłodności, a także posłuchać rozmów z lekarzami i specjalistami. Małgorzata nie ukrywa swojego podekscytowania nowym projektem.

Autorka: Klaudia Kierzkowska

Zobacz też: Rozenek będzie miała dziecko – kolejne z in vitro

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.