Przejdź do treści

Czy in vitro ma wpływ na zdrowie dziecka? Naukowcy nie mają już wątpliwości

choroby po in vitro
fot. Pixabay

W ostatnich latach odsetek narodziny dzieci poczętych dzięki metodzie in vitro znacznie wzrósł. Od czasu do czasu pojawiają się jednak głosy mówiące o potencjalnych chorobach grożących dzieciom poczętym dzięki zapłodnieniu pozaustrojowemu. Wątpliwości rozwiewają najnowsze doniesienia naukowców.

Zapisz się do newslettera

Odkąd na świecie w 1978 roku pojawiło się pierwsze dziecko z in vitro, lekarze zastanawiają się nad ewentualnymi schorzeniami spowodowanymi tą techniką wspomaganego rozrodu. Chodzi tu przede wszystkim o obawę przed wadami wrodzonymi i późniejszymi problemami ze zdrowiem u takich dzieci.

Większość maluchów z in vitro to okazy zdrowia, jednak mała grupa dzieci przychodzi na świat przedwcześnie, obserwuje się u nich także niską masę urodzeniową i niekiedy wady wrodzone. Z racji tego, że metoda in vitro istnieje dopiero od ok. 40 lat, długoterminowe skutki tej technologii dla zdrowia nie zostały jeszcze w pełni zbadane.

Zobacz także: Wady wrodzone po in vitro

Kilka słów o epigenetyce

Istnieje jednak coraz więcej dowodów na to, że niektóre czynniki, takie jak nieodpowiednia dieta matki w momencie poczęcia oraz w czasie ciąży mogą wpływać na zdrowie dziecka w późniejszym życiu. Niedawne badania pokazały, że niektóre z tych negatywnych i długoterminowych skutków mogą być kodowane przez epigenetykę.

Epigenetyka to nauka zajmująca się badaniem zmian ekspresji genów. Ekspresja ta może być modyfikowana przez czynniki zewnętrzne i podlegać dziedziczeniu. Wydarzenia, które miały miejsce w czasie poczęcia, ciąży czy we wczesnym etapie rozwoju, mogą wpływać na zdrowie w późniejszym życiu, a epigenetyka odgrywa ważną rolę w tym procesie.

Przeprowadzono już kilka badań nad związkiem epigenetyki i in vitro, jednak ich wyniki nie były spójne. Jednym z powodów niespójności jest to, że leczenie niepłodności często wiąże się popularnymi czynnikami ryzyka, takimi jak późniejszy wiek matki czy ciąża mnoga. Czynniki te zwiększają prawdopodobieństwo przedwczesnego porodu i niższej masy urodzeniowej dziecka.

Zobacz także: In vitro krok po kroku

Choroby po in vitro. Fakt czy krzywdzący mit?

W najnowszym badaniu naukowcy przebadali zmiany epigenetyczne w przypadku przedwcześnie urodzonych bliźniąt poczętych drogą naturalną oraz dzięki metodzie in vitro.

Większość poprzednich badań nad epigenetyką i in vitro skupiało się na wybranych regionach genomu, które regulują geny odpowiedzialne za zaburzenia rozwojowe spowodowane zmianami epigenetycznymi. Teraz naukowcy przeanalizowali cały genom, aby sprawdzić, czy w genach istnieją różnice, które nie były związane z zaburzeniami epigenetycznymi.

Badacze nie znaleźli istotnych różnic epigenetycznych u bliźniąt poczętych w wyniku in vitro, odkryli jednak epigenetyczne zmiany (które wpływały w niewielkim stopniu).

Dwa geny powiązane z żeńską i męską niepłodnością wykazały małe, ale znaczące różnice u bliźniąt poczętych dzięki in vitro. To odkrycie sugeruje, że profil epigenetycznych nowo narodzonych bliźniąt może w niewielkim stopniu zawierać markery niepłodności rodziców. Nie jest jednak jasne, czy te zmiany były wynikiem niepłodności czy samego leczenia metodą in vitro.

Zobacz także: Badania przed in vitro. Zobacz, które koniecznie musisz wykonać

Uspokajające doniesienia

Zagrożenia płynące ze środowiska (np. w macicy matki) mogą wpływać na oboje bliźniąt lub tylko na jedno z nich. Mając na uwadze ten fakt naukowcy odkryli, że czynniki środowiskowe łączyły się ze zmianami epigenetycznymi związanymi z in vitro. Jednym z możliwych wytłumaczeń może być to, że procedura zapłodnienia pozaustrojowego wprowadza niewielką zmienność w cechach epigenetycznych.

Zmiany epigenetyczne zostały zidentyfikowane we wspólnych chorobach przewlekłych, takich jak rak, zaburzenia psychiczne i cukrzyca. Nie zauważono dużych różnic epigenetycznych u dzieci poczętych dzięki in vitro. Potrzebne są jednak badania, które ustalą, czy zaobserwowane małe zmiany utrzymają się przez dłuższy czas.

Obserwacje badaczy są uspokajające dla rodziców, którzy leczyli się lub planują leczyć niepłodność metodą zapłodnienia pozaustrojowego. Wyniki sugerują, że technologia in vitro ma niewielki wpływ na epigenetyczne zmiany i stan zdrowia dziecka w przyszłości.

Źródło: https://theconversation.com/ivf-has-little-effect-on-health-of-the-child-75146

Anna Wencławska

Koordynatorka treści internetowych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonatka obcych kultur i języków orientalnych.

Wady genetyczne płodu, czy częściej występują po in vitro?

Wady genetyczne po in vitro

Choroby genetyczne często objawiają się upośledzeniem fizycznym lub umysłowym. Badania pokazują, że występowanie wad genetycznych u dzieci poczętych metodą in vitro jest nieznacznie większe niż u dzieci urodzonych w wyniku naturalnego poczęcia. Czy zapłodnienie pozaustrojowe faktycznie powoduje choroby genetyczne płodu? Co leży u ich podstaw?

Zapisz się do newslettera

Czy in vitro sprzyja chorobom genetycznym u dzieci?

Zapłodnienie pozaustrojowe jest metodą leczenia niepłodności. Przy klasycznej metodzie zapłodnienie komórki jajowej zależy od kondycji plemników i jest pozostawione przypadkowi.

Metoda ICSI, będąca bardziej zaawansowaną, zakłada ingerencję człowieka. To embriolog kierując się obiektywnymi wytycznymi, które obejmują parametry nasienia t.j.: budowa morfologiczna czy ich ruchliwość decyduje o tym, który plemnik zostanie wykorzystany do zapłodnienia komórki jajowej.

Chorobami pojawiającymi się kilkakrotnie częściej w grupie osób poczętych technikami in vitro są schorzenia epigenetyczne, a więc takie, które zmieniają ekspresję genów, mimo braku zmian w sekwencji DNA.

Uważa się jednak, że u podstaw tych zaburzeń leżą te same mechanizmy, które powodują niepłodność. Pojawia się więc wniosek, że przyczyną występowania chorób genetycznych u dzieci nie jest metoda ich poczęcia, a jakość materiału genetycznego. Mimo to większość dzieci poczętych metodą in vitro rodzi się zdrowych, a sama procedura zapłodnienia pozaustrojowego jest bezpieczna.

Zobacz też: Czy wiek pacjentki ma wpływ na skuteczność in vitro?

Większe ryzyko po 40 roku życia

Schorzenia genetyczne występują w ogólnej populacji i mimo, że są rzadkością, to w skali światowej dotykają milionów osób. W Polsce problem ten może dotyczyć nawet 2 mln osób.

Część chorób genetycznych u dzieci jest ściśle związana z wiekiem matki. Do takich schorzeń zalicza się np. Zespół Downa, Edwardsa, Pataua. Powoduje ją trisomia, czyli dodatkowa kopia genu w 21, 18 i 13 parze chromosomów.

W ogólnej populacji np. zespół Downa dotyka 1 na 1000 dzieci. Ryzyko wystąpienia schorzenia rośnie wraz z wiekiem matki, po 40 r.ż. współczynnik wynosi nawet 50 zachorowań na 1000 urodzeń.

Zobacz też: Wady wrodzone po in vitro

Badania prenatalne

Pary, które zdecydowały się na powiększenie rodziny w późniejszym wieku powinny znaleźć się pod ścisłą opieką lekarza. Kobietom, które w ciążę zachodzą po 35 r.ż., rekomenduje się wykonanie badań prenatalnych. Ryzyko wystąpienia wad genetycznych płodu pomagają określić takie badania jak Test Zintegrowany Pierwszego Trymestru jak również testy Harmony, Panorama, Sanco

Test Zintegrowany Pierwszego Trymestru polega na wykonaniu USG i testu PAPPA między 11 a 14 tygodniem ciąży. Hormony do testu PAPPA pobierane z krwi żylnej kobiety i nie sią obciążające dla płodu.

We krwi oznaczamy osoczową ciążową proteinę A (PAPP-A – Pregnancy Associated Plasma Protein A) i wolnej podjednostki β-hCG (free choriongonadotropin), Połączone ryzyko zespołów genetycznych wyliczane jest przez program opracowany przez Fetal Medicine Foudation, który uśrednia ryzyko wynikające z wieku matki, badań biochemicznych i parametrów USG płodu. Wyniki najczęściej otrzymujemy następnego dnia po badaniu.

Testy Harmony, Panorama, Sanco polegają na pobraniu od ciężarnej krwi żylnej i oznaczeniu w niej wolnego pozakomórkowego DNA płodu.W testach nie ocenia się całego genomu płodu, ale 3 trisomie: Zespół Downa, Edwardsa i Pataua a także mikrodelecje i inne schorzenia genetyczne.

Czułość tej metody jest zbliżona do inwazyjnych badań prenatalnych i wynosi prawie 99%. Wykonanie tych testów jest zalecane w przypadku, gdy wynik Testu Zintegrowanego ocenił ryzyko trisomii w przedziale pomiędzy 1:300 a 1:1000  a także u pacjentek, które nie chcą zdecydować się na badania inwazyjne.

Zobacz też: In vitro z komórką dawczyni

Czy można uniknąć chorób genetycznych?

Za wystąpienie owych chorób odpowiadają geny, których nie da się zmienić. Jednak w przypadku chorób, gdzie czynnikiem decydującym jest wiek, zwłaszcza matki, można podjąć kroki mające na celu zabezpieczenie płodności.

Kobiety, które świadomie podejmują decyzję o macierzyńskie w późniejszym okresie swojego życia coraz chętniej korzystają z możliwości zamrożenia komórek jajowych w młodszym wieku.

Późniejsze wykorzystanie zamrożonych gamet w procesie in vitro pomaga z większym prawdopodobieństwem uniknąć wystąpienia schorzeń takich jak Zespół Downa, zespół Edwardsa czy zespół Pataua.

 

Ekspert

Dr n. med. Witold Rogiewicz

Ginekolog położnik, ultrasonolog Salve Medica R Warszawa.

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Najczęstsze przyczyny poronień

Najczęstsze przyczyny poronień
Wady genetyczne płodu prowadzą do około 70% wczesnych poronień – fot. Fotolia

Poronienie to samoistne zakończenie ciąży przed 23 tygodniem. Pomimo wysokiego poziomu medycyny i coraz doskonalszej diagnostyki nadal zdarzają się poronienia. Przyczyny poronień mogą mieć różne podłoże począwszy od medycznych, a kończąc na środowiskowych.

Zapisz się do newslettera

Większość poronień ma miejsce w pierwszym trymestrze ciąży, a doświadczenie to dotyka co piątej kobiety.

Do najczęstszych objawów poronienia zaliczamy krwawienie i ból w podbrzuszu. Jednak w przypadku poronienia zatrzymanego, organizm mimo obumarcia zarodka nie doprowadza do jego poronienia. W takich przypadkach dopiero badanie USG potwierdza poronienie, przez brak akcji serca płodu.

Zobacz też: Wady genetyczne płodu, czy częściej występują po in vitro?

Najczęstsze przyczyny poronień

Wady genetyczne płodu – nieprawidłowa struktura DNA.

Wady te prowadzą do około 70% wczesnych poronień. Zaburzenie to może być dziedziczone lub jest skutkiem mutacji. Ich wystąpienie może mieć przyczyny środowiskowe, ale w pewnych przypadkach ustalenie przyczyny nie jest możliwe.

Istotny jest fakt, że wraz z wiekiem pacjentek ryzyko wystąpienia wad genetycznych u dziecka zwiększa się. Jest to związane z wpływem otaczającego nas świata na każdego z nas. Zazwyczaj wpływ środowiskowy na organizm w długiej perspektywie jest niekorzystny.

Wynika to ze spożywania coraz większej ilości produktów przetworzonych, zanieczyszczenia powietrza i wody oraz stosowania używek. Wszystkie te czynniki mają bezpośredni wpływ na zdrowie, a zwłaszcza zdrowie kobiet w ciąży.

Problemy środowiskowo dotykają również mężczyzn i prowadzą do obniżenia jakości nasienia. Trzeba pamiętać, że zarodek otrzymuje materiał genetyczny zarówno od matki jak i ojca, a więc przyczyna nieprawidłowości w DNA płodu może pochodzić od jednego z rodziców lub obojga.

Wiek kobiety 

Znaczący spadek płodności u kobiet obserwujemy już po 30 roku życia i wzrasta on wraz z wiekiem. Według badań odsetek poronień znacząco wzrasta u kobiet po 35 roku życia. Po 40 roku życia ten współczynnik przekracza 50%.

Infekcje wirusowe i bakteryjne

W okresie ciąży organizm kobiety ma obniżoną odporność. Do najczęstszych chorób przyczyniających się do poronienia jest toksoplazmoza, cytomegalia, chlamydioza, różyczka, ospa, opryszczka oraz wirus HIV. Choroby te mają bezpośredni wpływ na utrzymanie ciąży. Do czynników zwiększających ryzyko poronienia zaliczamy również drobnoustroje oraz niektóre rodzajów grzybów.

Zobacz też: Brak plemników w nasieniu i co dalej?

Czynniki żywieniowe oraz używki  

Niewłaściwe odżywianie ma bezpośredni wpływ na zdrowie kobiety, a co za tym idzie – na nienarodzone dziecko. Nie należy zapominać o paleniu tytoniu (w tym e-papierosów) oraz nadużywaniu alkoholu.

Palenie tytoniu hamuje podział komórek, co może mieć bezpośredni wpływ na upośledzenie rozwoju zarodka z poronieniem włącznie. To samo dotyczy spożywania alkoholu, który zwiększa ryzyko wystąpienia wad płodu, które mogą prowadzić do zakończenia przedwcześnie ciąży.

Kobiety planujące jak i będące w ciąży powinny prowadzić jak najbardziej „higieniczny tryb życia”. Pozwoli to w dużym stopniu zredukować ryzyko powikłań w ciąży. Wszelkiego rodzaju niedobory mikroelementów i witamin są bezpośrednio skorelowane z ryzykiem poronienia.

Czynniki anatomiczne

Do najbardziej powszechnych problemów anatomicznych mających bezpośredni wpływ na donoszenie ciąży mają nieprawidłowości w budowie macicy, mięśniaki macicy, guzy jajników czy endometrioza.

U kobiet, u których przeprowadzono łyżeczkowania macicy, mogą wystąpić zrosty wewnątrzmaciczne (zespół Ashermana ) powstające wskutek sklejania się ścianek macicy ze sobą. Powstałe blizny mogą w niektórych przypadkach utrudnić zagnieżdżenie się zarodka.

Zobacz też: In vitro z komórką dawczyni

Zaburzenia równowagi hormonalnej

Kobiety mające problemy hormonalne znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka poronienia. Głównym hormonem odpowiedzialnym za poczęcie jest progesteron. Ma on kluczowe znaczenie przy zajściu jak i utrzymaniu ciąży. Jego głównym zadaniem jest przygotowanie endometrium będącego podłożem do zagnieżdżenia (implantacji) zapłodnionej komórki jajowej.

Poza monitorowaniem odpowiedniego stężenia progesteronu warto zbadać czynność hormonalną  tarczycy, która może mieć wpływ na płodność. Natomiast zaburzenia hormonalne i problemy z płodnością są problemami powiązanymi. To znaczy, że mają zazwyczaj podłoże wielopłaszczyznowe i wymagają szerokiej oraz dogłębnej diagnostyki i analizy.

Ekspert

Dr n. med. Witold Rogiewicz

Ginekolog położnik, ultrasonolog Salve Medica R Warszawa.

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Jak wyliczyć termin porodu po in vitro i inseminacji?

Jak wyliczyć termin porodu po in vitro i inseminacji?
fot.Fotolia

W jaki sposób liczy się wiek ciąży po zapłodnieniu pozaustrojowym lub inseminacji domacicznej? Prawie tak samo, jak w przypadku naturalnego zapłodnienia.

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: Czy dzieci poczęte dzięki in vitro częściej chorują na raka? Są badania

Wiek ciąży po in vitro

Wiek ciąży po zapłodnieniu pozaustrojowym oblicza się podobnie do ciąży, która rozpoczęła się bez ingerencji lekarzy. Za pierwszy dzień ciąży uznaje się pierwszy dzień miesiączki w cyklu, w którym doszło do zapłodnienia, w tym przypadku – transferu zapłodnionej w laboratorium komórki jajowej do jamy macicy.

Pacjentki korzystające z pomocy klinik leczenia niepłodności są często poddawane stymulacji hormonalnej przed pobraniem komórki jajowej. Kuracja hormonami może mieć wpływ na cykl, powodować jego przesunięcie. Jeśli tak się dzieje, za moment owulacji uznaje się dzień, w którym wykonana została punkcja jajników – pobranie komórki jajowej i  zapłodnienie komórki jajowej.

Od tej daty należy odjąć 14 dni, by uzyskać datę odpowiadającą pierwszemu dniowi miesiączki, czyli termin, od którego liczy się wiek ciąży.

Zobacz też: Ciekawostki o in vitro. Te informacje mogą was zaskoczyć!

Jak obliczyć termin porodu po in vitro i inseminacji?

Prawidłowa długość ciąży, również po in vitro i inseminacji domacicznej, to od 38 do 42 tygodni, co daje 280 dni. Za mieszczące się w normie uważa się wahania nie większe niż 20 dni.

Termin porodu oblicza się na podstawie daty zapłodnienia. W przypadku in vitro i inseminacji domacicznej dokładnie wiadomo, kiedy do niego doszło.

Wówczas od daty zapłodnienia odejmujemy 3 miesiące i 7 dni, a następnie dodajemy 1 rok.

Zobacz też: In vitro od A do Z. Zobacz, jak wyglądają poszczególne etapy

Agnieszka Mikołajczak

dziennikarka i redaktorka online, od początku swojej działalności zawodowej skupiona na tematach macierzyńskich, starań o dziecko i niepłodności