Przejdź do treści

Niepłodność i in vitro – słowniczek najważniejszych pojęć

Para u lekarza/ Ilustracja do tekstu: Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć
Fot.: Fotolia.pl

Skomplikowana terminologia medyczna, skróty, zapożyczenia z języków obcych – w gąszczu złożonych pojęć związanych z diagnostyką i leczeniem niepłodności można się pogubić. Aby ułatwić wam tę niełatwą drogę, wyjaśniamy najważniejsze zwroty.

Zapisz się do newslettera

Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć:

AMH

AMH (skrót od ang. Anti-Müllerian Hormone) to hormon anty-Mullerowski, który produkowany jest przez męskie oraz żeńskie komórki rozrodcze. Badanie poziomu hormonu AMH u kobiet pozwala ocenić stan rezerwy jajnikowej i tym samym ocenić szanse na uzyskanie ciąży.

Androgeny

Androgeny to hormony płciowe o działaniu maskulinizującym. Występują zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W mężczyzn produkowane są przez komórki Leydiga (znajdujące się w jądrach) oraz część siatkowatą i pasmowatą kory nadnerczy. U kobiet z kolei za wytwarzanie androgenów odpowiadają jajniki i – podobnie jak u mężczyzn – kora nadnerczy. Nadmiar androgenów u kobiet i niedobór u mężczyzn prowadzi często do zaburzeń płodności.

Asthenozoospermia

Asthenozoospermią określa się nieprawidłową ruchliwość plemników. Mówimy o niej, gdy właściwą ruchliwość wykazuje mniej niż 40% wszystkich plemników.

Azoospermia

Zgodnie z normami WHO, azoospermia to zupełny brak plemników w ejakulacie. Zaburzenie to można wykryć na podstawie badania nasienia, które wykonuje się w warunkach laboratoryjnych. Azoospermia może mieć przyczyny jądrowe (gdy brak produkcji plemników wynika z zaburzeń: hormonalnych, genetycznych lub związanych z czynnością jąder bądź jest następstwem przebytych chorób) oraz pozajądrowe (gdy występują nieprawidłowości w obrębie dróg wyprowadzających nasienie do jąder).

Blastocysta

Blastocysta to stadium rozwoju zarodka, które osiąga on w piątej dobie po zapłodnieniu. Blastocysta zbudowana jest z tzw. trofoblastu i węzła zarodkowego. Zarodki w tym stadium podaje się do macicy podczas procedury in vitro (IVF).

Błona płodowa

Błony płodowe to błony otaczające zarodek. Zapewniają mu optymalne środowisko rozwoju, chronią przez urazami i pośredniczą w wymianie substancji pomiędzy zarodkiem a organizmem kobiety. Wyróżniamy cztery rodzaje błon płodowych: pęcherzyk żółtkowy (chroniący żółtko embrionu), owodnię, omocznię oraz kosmówkę. Trzy pierwsze rozwijają się z komórek węzła zarodkowego; czwarta zaś różnicuje się z trofoblastu. Podczas rozwoju zarodek zużywa żółtko; pęcherzyk żółtkowy zmniejsza się wówczas i zostaje wcielony do pępowiny.

E2

E2 to symbol, którym w badaniach laboratoryjnych określa się estradiol – sterydowy żeński hormon płciowy produkowany przez jajniki. To on odpowiada za rozwój narządów i cech płciowych. Jest też jednym z hormonów, od których poziomu zależy, czy ciąża będzie przebiegała prawidłowo.

FSH

FSH (skrót od ang. Follicle-Stimulating Hormone) to hormon folikulotropowy wytwarzany przez przysadkę. Pobudza pęcherzyki jajnikowe do wzrostu

HCG

HCG (skrót od ang. Human Chorionic Gonadotropin) to ludzka gonadotropina kosmówkowa, czyli hormon ciążowy. Wydzielany jest najpierw przez ciałko żółte, a później przez łożysko.

ICSI

ICSI (skrót od ang. Intra-cytoplamic Sperm Injection) to rodzaj procedury zapłodnienia in vitro, polegający na bezpośrednim wprowadzeniu plemnika do cytoplazmy komórki jajowej.

IVF

IVF (skrót od ang: In Vitro Fertilization), czyli klasyczne zapłodnienie in vitro, to metoda zapłodnienia, które polega na połączeniu komórki jajowej i plemnika poza ustrojem kobiety – w warunkach laboratoryjnych. Zapłodnienie in vitro stosuje się w leczeniu niektórych przyczyn niepłodności.

Implantacja

Implantacja zarodka, inaczej zagnieżdżenie to etap następujący po zapłodnieniu, w którym zarodek dociera z jajowodów do macicy i zagnieżdża się w jej przedniej lub tylnej ścianie. Implantacja zarodka w ścianie macicy następuje przeważnie po 6-12 dniach rozwoju zarodka.

IUI

IUI (z ang. Intrauterine Insemination), czyli inseminacja domaciczna, to metoda wspomaganego rozrodu polegająca na umieszczeniu nasienia bezpośrednio w jamie macicy ( po wcześniejszym przygotowaniu go w warunkach laboratoryjnych).

Karyopmapping

Karyomapping to nowoczesna technologia wykorzystwana w przedimplantacyjnej diagnostyce genetycznej. Umożliwia zbadanie 300 000 różnych punktów lub polimorfizm pojedynczego nukleotydu (SNP) w całym genomie ludzkim. SNP pomaga w identyfikacji specyficznego odcisku DNA w regionie chromosomu, który niesie zmutowany gen skojarzony z konkretnym zaburzeniem genetycznym.

Krioprezerwacja

Krioprezerwacja (inaczej kriokonserwacja) to proces, w którym komórki rozrodcze, zarodki lub tkanki poddawane są ujemnej temperaturze (zazwyczaj odpowiadającej punktowi wrzenia ciekłego azotu, a więc -196 °C). Umożliwia to wstrzymanie ich aktywności biologicznej i zatrzymanie procesów starzenia. Krioprezerwacja wykorzystywana jest m.in. w procedurze in vitro – pozwala na przechowanie embrionów nawet przez kilkanaście lat.

Kryptozoospermia

Kryptozoospermią określa się brak plemników w ejakulacie stwierdzony po odwirowaniu nasienia.

LUF

LUF (z ang. Luteinized Unruptured Follicle), czyli zespół luteinizacji niepękniętych pęcherzyków, to zaburzenie cyklu miesiączkowego, w którym pęcherzyk dojrzewa prawidłowo, ale dojrzała komórka jajowa nie zostaje uwolniona. Diagnozę zespołu LUF można uzyskać w trakcie badania laparoskopowego. Zespół luteinizacji może prowadzić do niepłodności.

Morula

Morula to wczesny etap rozwoju zarodka, w którym zbudowany jest on  z 12-16 komórek zwanych blastomerami. Embrion osiąga stadium moruli po 3 lub 4 dniach od zapłodnienia, kiedy przebywa jeszcze w jajowodzie.

MSOME

MSOME ( z ang. Motile Sperm Organelle Morphology Examination) to badanie nasienia, które pozwala na obserwację budowy żywego plemnika w 6000-, a nawet 8000-krotnym powiększeniu. Dzięki niemu możliwe jest dokładne określenie budowy morfologicznej plemników.

Normospermia

Normospermią nazywamy prawidłowe parametry nasienia, czyli zgodnie z najnowszymi normami nasienia WHO (z 2010 r.): objętość nasienia: minimum 1,5 ml, całkowita liczba plemników w ejakulacie: minimum 39 mln, pH nasienia: minimum 7,2, czas upłynnienia: poniżej 60 minut, koncentracja i gęstość: 15 mln plemników na 1 ml ejakulatu, brak aglutynatów i agregatów plemników.

Oligospermia

Inaczej oligozoospermia, to obniżenie liczby plemników w ejakulacie. Zgodnie z normami WHO z 2010 r., o oligospermii mówimy wtedy, gdy w 1 ml nasienia występuje poniżej 15 mln plemników.

PGD

PGD (z ang. Pre-implantation Genetic Diagnosis) to diagnostyka przedimplantacyjna, która pozwala na genetyczną ocenę zarodków przed ich transferem. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy w zarodku występują wady wiążące się z ryzykiem rozwoju chorób genetycznych.

Rezerwa jajnikowa

Rezerwą jajnikową nazywamy liczbę pęcherzyków w jajniku, które są zdolne do wzrostu i przeobrażenia się w dojrzałą komórkę jajową. Rezerwę jajnikową można oszacować na podstawie badania AMH.

Seminogram

Seminogram to podstawowy test diagnostyczny w ocenie płodności mężczyzny. Pozwala ocenić jakość, liczbę i ruchliwość plemników.

SHG

SHG (inaczej sono-HSG), czyli ultrasonograficzna histerosalpingografia, to badanie USG, podczas którego do jamy macicy podaje się roztwór soli fizjologicznej. SHG pozwala na ocenę budowy macicy oraz drożności jajowodów

TESA

TESA (skrót od ang. Testicular Sperm Aspiration) to procedura polegająca na pobraniu plemników bezpośrednio z jąder. Metodę tę stosuje się często przy azoospermii – umożliwia ona bowiem pozyskanie męskiego materiału genetycznegodo zapłodnienia pozaustrojowego ICSI (patrz: wyżej).

Teratozoospermia

Teratozoospermią nazywamy nieprawidłową budowę plemników – gdy prawidłowych form w ejakulacie jest poniżej 4%.

Teratogen

Teratogen to czynnik zewnętrzny, który oddziałuje negatywnie na organizm podczas jego wzrostu wewnątrzłonowego – na każdym etapie. W wyniku ekspozycji na teratogeny może dojść do rozwoju wad wrodzonych zarodka lub płodu, zaburzeń czynnościowych, a także poronień. Wyróżnia się trzy rodzaje czynników teratogennych: biologiczne (infekcje), fizyczne (promieniowanie jonizujące) oraz chemiczne (m.in. substancje chemiczne, metale ciężkie).

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

 

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Przeciwwskazania do in vitro

Przeciwwskazania do in vitro
Przeciwwskazaniem do in vitro są m.in. choroby internistyczne – fot. Fotolia

Od pierwszego udanego zabiegu in vitro minęło ponad 40 lat. I chociaż przez ten czas medycyna rozrodu znacznie się rozwinęła, wciąż nie wszystkie kobiety mogą zostać zakwalifikowane do procedury zapłodnienia pozaustrojowego. Istnieje szereg chorób towarzyszących niepłodności, które uniemożliwiają pacjentkom podejście do zabiegu.

Zapisz się do newslettera

Niepłodność to choroba, którą obecnie można bezpiecznie i skutecznie leczyć metodą in vitro. U części kobiet, oprócz niepłodności, występują jednak inne internistyczne choroby, które uniemożliwiają wykonanie IVF.

Zobacz też: Pierwsza wizyta w klinice leczenia niepłodności. Jak się do niej przygotować?

Przeciwwskazania do in vitro – otyłość

Otyłość, czyli nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie, przekraczające jego fizjologiczne potrzeby, to coraz częstsza cecha populacji krajów rozwiniętych, w których dominuje siedzący tryb życia. Ok. 641 mln dorosłych na świecie to ludzie otyli, w tym 375 mln kobiet i 266 mężczyzn.

Otyłość to najczęstsza nieginekologiczna przyczyna dyskwalifikacji z procedury in vitro. Otyłości często towarzyszy insulinooporność, która powoduje z kolei zespół policystycznych jajników (PCOS). Jeżeli PCOS jest przyczyną niepłodności, to modyfikacja diety i stylu życia mogą przywrócić płodność, dzięki czemu naturalne zajście w ciążę będzie możliwe.

Utrata zbędnych kilogramów jest również korzystna w przypadku innych przyczyn niepłodności, ponieważ zmniejsza się zapotrzebowanie na gonadotropiny w czasie stymulacji jajników, co pośrednio ogranicza wystąpienie zespołu hiperstymulacji jajników.

Prawidłowa masa ciała jest też ważna dla prawidłowego przebiegu ciąży. Otyłość to niezależny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego, poronienia czy porodu przedwczesnego oraz wewnątrzmacicznego obumarcia płodu.

Zobacz też: Badania genetyczne przed in vitro

Przeciwwskazania do in vitro – brak równowagi hormonalnej

Zaburzenia funkcji gruczołów dokrewnych to kolejne przeciwwskazanie do podjęcia leczenia niepłodności metodą in vitro.

Hiperprolaktynemia, wielohormonalna niedoczynność przysadki i wrodzony przerost nadnerczy mogą przyczynić się do niepłodności. Z kolei niedoczynność, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, cukrzyca, hiperinsulinizm czy niedoczynność nadnerczy mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem dużych dawek gonadotropin.

Szczególnie niebezpieczna może być niedoczynność nadnerczy, która w trakcie leczenia niepłodności może przekształcić się w przełomu nadnerczowego, czyli stanu bezpośredniego zagrożenia życia. Dotyczy to również niedoczynności tarczycy i przełomu tarczycowego.

Zobacz też: Badanie genu MTHFR przed ciążą. Dlaczego warto je wykonywać?

Przeciwwskazania do in vitro – trombofilia

Stany powodujące nadmierną krzepliwość krwi to następny czynnik, na który należy zwrócić szczególną uwagę przy IVF.

Trombofilia wrodzona (mutacje w genach czynnika II i V oraz MTHFR) i trombofilia nabyta (zespół antyfosfolipidowy) wielokrotnie zwiększają ryzyko wystąpienia zakrzepicy żył głębokich, zatoru płucnego, poronień, porodu przedwczesnego, zgonów wewnątrzmacicznych i innych powikłań.

Przy prawidłowym dawkowaniu leków przeciwzakrzepowych in vitro jest możliwe.

Zobacz też: Jak wygląda przygotowanie do in vitro? Wyjaśnia lekarz [WIDEO]

Przeciwwskazania do in vitro – alergia

Alergia, podobnie jak otyłość, to narastający problem społeczeństw żyjących na Zachodzie. Należy tu zwrócić uwagę na potencjalne embriotoksyczne i teratogenne działanie leków oraz ryzyko ciężkiej alergii i anafilaksji, a szczególnie na leki podawane podczas stymulacji hormonalnej do in vitro i w czasie znieczulenia ogólnego d punkcji jajników.

Choroby alergiczne o łagodnym i umiarkowanym przebiegu nie są przeciwwskazaniem do in vitro, ale zalecana jest konsultacja alergologa w celu dobrania odpowiednich leków bezpiecznych w czasie ciąży. W przypadku alergii sezonowych wskazane jest zaplanowanie procedury na czas remisji choroby.

Ponadto należy pamiętać, że każda choroba drobnoustrojowa w okresie zaostrzenia jest przeciwwskazaniem do wykonania zabiegu. In vitro to doświadczenie wyczerpujące zarówno pod względem fizycznym, jak i emocjonalnym. Dlatego tak ważne jest, aby przed procedurą szczególnie zadbać o swoje zdrowie.

Źródło: Chcemy Być Rodzicami Grudzień 2015 – Styczeń 2016

Anna Wencławska

Koordynatorka treści internetowych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonatka obcych kultur i języków orientalnych.

Badanie HSG: kiedy się je wykonuje, na czym polega i jak się do niego przygotować?

Badanie HSG
Badanie HSG jest refundowane, bezpłatne, wykonywane w placówkach, które mają podpisaną umowę z NFZ – fot. Fotolia

Histerosalpingografia (HSG) to badanie rentgenowskie macicy i jajowodów. Polega na robieniu zdjęć po podaniu kontrastu i jest jednym z kluczowych badań w diagnozowaniu niepłodności kobiet.

Zapisz się do newslettera

Badanie HSG polega na wprowadzeniu do dróg rodnych środka kontrastowego (czasami w wyniku przepłukania kanałów jajowodowych środkiem kontrastującym następuje powrót płodności, co może być spowodowane usunięciem mechanicznych uszkodzeń).

Według Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w przypadku podejrzenia niepłodności żeńskiej HSG powinno być jednym z pierwszych badań, jakie wykonuje się pacjentce.

Badanie HSG – co może wykryć?

Dzięki temu badaniu można ocenić:

  • kształt macicy,
  • stan błony śluzowej macicy,
  • kształt jajowodów oraz ich drożność,
  • stan przydatków.

HSG jest badaniem, dzięki któremu można wykryć zmiany rozwojowe dróg rodnych:

  • obecność polipów, guzów
  • niedorozwój macicy,
  • niewydolność szyjki macicy,
  • niedrożność jajowodów,
  • gruźlicę narządu rodnego.

Zobacz też: Diagnostyka przed in vitro. Jakie badania przed in vitro zleci Ci lekarz?

Badanie HSG – przygotowanie

Przed badaniem należy zrobić:

  • USG narządu rodnego,
  • badanie ginekologiczne,
  • rozmaz mikrobiologiczny z dróg rodnych,
  • morfologia,
  • koagulogram czyli badanie poziomu krzepliwości krwi.

      Przygotowania do badania:

  • można zjeść lekką kolację i mało obfite śniadanie,
  • przed badaniem wykonywana jest lewatywa,
  • 20 minut przed badaniem pacjentka przyjmuje środek rozkurczowy w czopku.

Histerosalpingografia jest zabiegiem inwazyjnym, bezbolesnym. Refundowany, bezpłatny, wykonywany w placówkach, które mają podpisaną umowę z NFZ. Można je zrobić prywatnie – cena od 250 do 900 PLN.

Zobacz też: Badanie HyCoSy: na czym polega i jak się do niego przygotować?

Badanie HSG – przeciwwskazania

Przeciwwskazania do badania:

HSG można przeprowadzić do 10 dnia cyklu, po ustaniu miesiączki. Nie można wykonywać badania jeśli występuje krwawienie z pochwy, w czasie owulacji, kiedy pacjentka jest w ciąży lub jest uczulona na kontrast.

Powikłania zdarzają się bardzo rzadko, ale jeśli następujące objawy utrzymują się ponad 2 dni, należy udać się do lekarza:

–  infekcje pochwy,
–  zapalenie przydatków,
–   krwawienie z dróg rodnych,
–   powikłania spowodowane alergią na kontrast.