Przejdź do treści

Niepłodność i in vitro – słowniczek najważniejszych pojęć

Para u lekarza/ Ilustracja do tekstu: Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć
Fot.: Fotolia.pl

Skomplikowana terminologia medyczna, skróty, zapożyczenia z języków obcych – w gąszczu złożonych pojęć związanych z diagnostyką i leczeniem niepłodności można się pogubić. Aby ułatwić wam tę niełatwą drogę, wyjaśniamy najważniejsze zwroty.

Zapisz się do newslettera

Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć:

AMH

AMH (skrót od ang. Anti-Müllerian Hormone) to hormon anty-Mullerowski, który produkowany jest przez męskie oraz żeńskie komórki rozrodcze. Badanie poziomu hormonu AMH u kobiet pozwala ocenić stan rezerwy jajnikowej i tym samym ocenić szanse na uzyskanie ciąży.

Androgeny

Androgeny to hormony płciowe o działaniu maskulinizującym. Występują zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W mężczyzn produkowane są przez komórki Leydiga (znajdujące się w jądrach) oraz część siatkowatą i pasmowatą kory nadnerczy. U kobiet z kolei za wytwarzanie androgenów odpowiadają jajniki i – podobnie jak u mężczyzn – kora nadnerczy. Nadmiar androgenów u kobiet i niedobór u mężczyzn prowadzi często do zaburzeń płodności.

Asthenozoospermia

Asthenozoospermią określa się nieprawidłową ruchliwość plemników. Mówimy o niej, gdy właściwą ruchliwość wykazuje mniej niż 40% wszystkich plemników.

Azoospermia

Zgodnie z normami WHO, azoospermia to zupełny brak plemników w ejakulacie. Zaburzenie to można wykryć na podstawie badania nasienia, które wykonuje się w warunkach laboratoryjnych. Azoospermia może mieć przyczyny jądrowe (gdy brak produkcji plemników wynika z zaburzeń: hormonalnych, genetycznych lub związanych z czynnością jąder bądź jest następstwem przebytych chorób) oraz pozajądrowe (gdy występują nieprawidłowości w obrębie dróg wyprowadzających nasienie do jąder).

Blastocysta

Blastocysta to stadium rozwoju zarodka, które osiąga on w piątej dobie po zapłodnieniu. Blastocysta zbudowana jest z tzw. trofoblastu i węzła zarodkowego. Zarodki w tym stadium podaje się do macicy podczas procedury in vitro (IVF).

Błona płodowa

Błony płodowe to błony otaczające zarodek. Zapewniają mu optymalne środowisko rozwoju, chronią przez urazami i pośredniczą w wymianie substancji pomiędzy zarodkiem a organizmem kobiety. Wyróżniamy cztery rodzaje błon płodowych: pęcherzyk żółtkowy (chroniący żółtko embrionu), owodnię, omocznię oraz kosmówkę. Trzy pierwsze rozwijają się z komórek węzła zarodkowego; czwarta zaś różnicuje się z trofoblastu. Podczas rozwoju zarodek zużywa żółtko; pęcherzyk żółtkowy zmniejsza się wówczas i zostaje wcielony do pępowiny.

E2

E2 to symbol, którym w badaniach laboratoryjnych określa się estradiol – sterydowy żeński hormon płciowy produkowany przez jajniki. To on odpowiada za rozwój narządów i cech płciowych. Jest też jednym z hormonów, od których poziomu zależy, czy ciąża będzie przebiegała prawidłowo.

FSH

FSH (skrót od ang. Follicle-Stimulating Hormone) to hormon folikulotropowy wytwarzany przez przysadkę. Pobudza pęcherzyki jajnikowe do wzrostu

HCG

HCG (skrót od ang. Human Chorionic Gonadotropin) to ludzka gonadotropina kosmówkowa, czyli hormon ciążowy. Wydzielany jest najpierw przez ciałko żółte, a później przez łożysko.

ICSI

ICSI (skrót od ang. Intra-cytoplamic Sperm Injection) to rodzaj procedury zapłodnienia in vitro, polegający na bezpośrednim wprowadzeniu plemnika do cytoplazmy komórki jajowej.

IVF

IVF (skrót od ang: In Vitro Fertilization), czyli klasyczne zapłodnienie in vitro, to metoda zapłodnienia, które polega na połączeniu komórki jajowej i plemnika poza ustrojem kobiety – w warunkach laboratoryjnych. Zapłodnienie in vitro stosuje się w leczeniu niektórych przyczyn niepłodności.

Implantacja

Implantacja zarodka, inaczej zagnieżdżenie to etap następujący po zapłodnieniu, w którym zarodek dociera z jajowodów do macicy i zagnieżdża się w jej przedniej lub tylnej ścianie. Implantacja zarodka w ścianie macicy następuje przeważnie po 6-12 dniach rozwoju zarodka.

IUI

IUI (z ang. Intrauterine Insemination), czyli inseminacja domaciczna, to metoda wspomaganego rozrodu polegająca na umieszczeniu nasienia bezpośrednio w jamie macicy ( po wcześniejszym przygotowaniu go w warunkach laboratoryjnych).

Karyopmapping

Karyomapping to nowoczesna technologia wykorzystwana w przedimplantacyjnej diagnostyce genetycznej. Umożliwia zbadanie 300 000 różnych punktów lub polimorfizm pojedynczego nukleotydu (SNP) w całym genomie ludzkim. SNP pomaga w identyfikacji specyficznego odcisku DNA w regionie chromosomu, który niesie zmutowany gen skojarzony z konkretnym zaburzeniem genetycznym.

Krioprezerwacja

Krioprezerwacja (inaczej kriokonserwacja) to proces, w którym komórki rozrodcze, zarodki lub tkanki poddawane są ujemnej temperaturze (zazwyczaj odpowiadającej punktowi wrzenia ciekłego azotu, a więc -196 °C). Umożliwia to wstrzymanie ich aktywności biologicznej i zatrzymanie procesów starzenia. Krioprezerwacja wykorzystywana jest m.in. w procedurze in vitro – pozwala na przechowanie embrionów nawet przez kilkanaście lat.

Kryptozoospermia

Kryptozoospermią określa się brak plemników w ejakulacie stwierdzony po odwirowaniu nasienia.

LUF

LUF (z ang. Luteinized Unruptured Follicle), czyli zespół luteinizacji niepękniętych pęcherzyków, to zaburzenie cyklu miesiączkowego, w którym pęcherzyk dojrzewa prawidłowo, ale dojrzała komórka jajowa nie zostaje uwolniona. Diagnozę zespołu LUF można uzyskać w trakcie badania laparoskopowego. Zespół luteinizacji może prowadzić do niepłodności.

Morula

Morula to wczesny etap rozwoju zarodka, w którym zbudowany jest on  z 12-16 komórek zwanych blastomerami. Embrion osiąga stadium moruli po 3 lub 4 dniach od zapłodnienia, kiedy przebywa jeszcze w jajowodzie.

MSOME

MSOME ( z ang. Motile Sperm Organelle Morphology Examination) to badanie nasienia, które pozwala na obserwację budowy żywego plemnika w 6000-, a nawet 8000-krotnym powiększeniu. Dzięki niemu możliwe jest dokładne określenie budowy morfologicznej plemników.

Normospermia

Normospermią nazywamy prawidłowe parametry nasienia, czyli zgodnie z najnowszymi normami nasienia WHO (z 2010 r.): objętość nasienia: minimum 1,5 ml, całkowita liczba plemników w ejakulacie: minimum 39 mln, pH nasienia: minimum 7,2, czas upłynnienia: poniżej 60 minut, koncentracja i gęstość: 15 mln plemników na 1 ml ejakulatu, brak aglutynatów i agregatów plemników.

Oligospermia

Inaczej oligozoospermia, to obniżenie liczby plemników w ejakulacie. Zgodnie z normami WHO z 2010 r., o oligospermii mówimy wtedy, gdy w 1 ml nasienia występuje poniżej 15 mln plemników.

PGD

PGD (z ang. Pre-implantation Genetic Diagnosis) to diagnostyka przedimplantacyjna, która pozwala na genetyczną ocenę zarodków przed ich transferem. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy w zarodku występują wady wiążące się z ryzykiem rozwoju chorób genetycznych.

Rezerwa jajnikowa

Rezerwą jajnikową nazywamy liczbę pęcherzyków w jajniku, które są zdolne do wzrostu i przeobrażenia się w dojrzałą komórkę jajową. Rezerwę jajnikową można oszacować na podstawie badania AMH.

Seminogram

Seminogram to podstawowy test diagnostyczny w ocenie płodności mężczyzny. Pozwala ocenić jakość, liczbę i ruchliwość plemników.

SHG

SHG (inaczej sono-HSG), czyli ultrasonograficzna histerosalpingografia, to badanie USG, podczas którego do jamy macicy podaje się roztwór soli fizjologicznej. SHG pozwala na ocenę budowy macicy oraz drożności jajowodów

TESA

TESA (skrót od ang. Testicular Sperm Aspiration) to procedura polegająca na pobraniu plemników bezpośrednio z jąder. Metodę tę stosuje się często przy azoospermii – umożliwia ona bowiem pozyskanie męskiego materiału genetycznegodo zapłodnienia pozaustrojowego ICSI (patrz: wyżej).

Teratozoospermia

Teratozoospermią nazywamy nieprawidłową budowę plemników – gdy prawidłowych form w ejakulacie jest poniżej 4%.

Teratogen

Teratogen to czynnik zewnętrzny, który oddziałuje negatywnie na organizm podczas jego wzrostu wewnątrzłonowego – na każdym etapie. W wyniku ekspozycji na teratogeny może dojść do rozwoju wad wrodzonych zarodka lub płodu, zaburzeń czynnościowych, a także poronień. Wyróżnia się trzy rodzaje czynników teratogennych: biologiczne (infekcje), fizyczne (promieniowanie jonizujące) oraz chemiczne (m.in. substancje chemiczne, metale ciężkie).

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

 

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Leczenie niepłodności u pacjentek onkologicznych – skuteczność stymulacji hormonalnej

Leczenie niepłodności u pacjentek onkologicznych – skuteczność i bezpieczeństwo
fot.Pixabay

Amerykańscy naukowcy skupili się na obserwacji odpowiedzi na stymulację hormonalną u kobiet chorujących na różne typy nowotworu.

Zapisz się do newslettera

Płodność a nowotwór

Terapia onkologiczna ma istotny wpływ na żeńską płodność, jednak wciąż nie jest znany wpływ raka jako takiego na płodność. W przeszłości przeprowadzono badania, które wykazały, że kobiety obciążone nowotworem potrzebują silniejszej stymulacji hormonalnej, by osiągnąć gotową do pobrania komórkę jajową, inne badania z kolei nie wykazały różnic w wymaganej stymulacji hormonalnej u kobiet zdrowych i chorych na nowotwór.

Badania amerykańskich naukowców, których wyniki ukazały się w zeszłym roku w magazynie Fertility Research and Practice miały na celu rozjaśnienie tej zależności. Skupili się oni na obserwacji odpowiedzi na stymulację hormonalną u kobiet chorujących na różne typy nowotworu. Komórki miały być pobrane i zamrożone przed rozpoczęciem terapii onkologicznej.

Zobacz też: Co to jest zarodek?

Na czym polegało badanie?

Badacze przeprowadzili retrospekcyjne badanie kohortowe, w ramach którego przeanalizowali wyniki stymulacji hormonalnej 147 pacjentek onkologicznych, które zdecydowały się na pobranie i zamrożenie komórek jajowych (lub stworzenie i zamrożenie zarodków) w pewnej klinice leczenia niepłodności w latach 2007-2014.  Tę grupę podzielili na dwie podgrupy, z zależności od zaawansowania nowotworu. Odpowiedź na stymulację hormonalną tych pacjentek porównali z odpowiedzią zdrowych kobiet poddanych stymulacji w tej samej klinice w tych samych latach.

Zobacz też: Nowy Jork – dziadkowie użyją nasienia zmarłego syna, by spłodzić wnuka?

Wyniki badania

Nie zaobserwowane istotnych różnic między odpowiedzią na stymulację hormonalną w e wszystkich trzech grupach kobiet. Czas stymulacji, liczba uzyskanych komórek nie rózniły się. Jednak kobiety chorujące na nowotwór miały statystycznie niższą rezerwę jajnikową, niż zdrowe kobiety, wymagały zastosowania większych dawek FSH.

To pozwoliło badaczom wyciągnąć wniosek, że stymulacja hormonalna pacjentek przed rozpoczęciem terapii onkologicznej, mimo, że wymaga wyższej dawki FSH,  jest jak najbardziej skuteczna i pozwala na uzyskanie zdrowych, dojrzałych komórek jajowych, co pozwala na wyhodowanie zarodków, które mogą zostać użyte w przyszłości, po wygranej walce z rakiem.

Źródło: Fertility Research and Practice

Zobacz też: Jakość nasienia w populacji spada? Na pewno w Szwajcarii

Olga Plesińska

Bioetyk, dziennikarka. W wolnym czasie dużo czyta, najchętniej z kotem na kolanach, jeździ na wrotkach i fotografuje.

Jakość nasienia w populacji spada? Na pewno w Szwajcarii

Jakość nasienia młodych mężczyzn w Szwajcarii spada
fot.Fotolia

Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Genewie zbadali jakość nasienia młodych Szwajcarów. Jakość nasienia 17% z nich znajduje się znacznie poniżej normy WHO, co rodzi uzasadnione podejrzenie, że młodzi mężczyźni będą się w przyszłości borykać z problemami z poczęciem dziecka. Wyniki badania zostały opublikowane w magazynie “Andrology”.

Zapisz się do newslettera

Wyniki poniżej normy WHO

Aż 17% młodych Szwajcarów ma poniżej 15 mln plemników na mililitr ejakulatu, podczas gdy wartość referencyjna WHO wynosi 39 mln. Jedynie 38% Szwajcarów mieści się w przedziale jakości uważanym za średnią w Europie (41-67 mln/ml). Badanie naukowców z Genewy jako pierwsze zostało przeprowadzone na poziomie ogólnokrajowym, w innych krajach europejskich badania miały zasięg regionalny.

Najwyższą jakość nasienia w Europie, zgodnie z danymi Szwajcarskich naukowców, mają mężczyźni w Hiszpanii, Estonii i na Litwie, jednak porównywanie wyników jest utrudnione ze względu na różnicę w metodologii badań.

Jeśli chodzi o Polskę, przekrojowe badania nasienia nie były robione, naukowcy dysponują tylko wynikami mężczyzn, którzy zgłosili się do kliniki leczenia niepłodności, co czyni ich mało reprezentatywną grupą.

Zobacz też: Normy nasienia według WHO, czyli męska płodność pod lupą

Przebieg badania

Naukowcy przebadali 2500 mężczyzn w wieku 18-22 lat. Próbki nasienia pobierane były jako element badań przed rekrutacją do wojska. Mężczyźni pochodzą z różnych regionów Szwajcarii. Uczestnicy wypełniali kwestionariusz dotyczący ich ogólnego zdrowia, stylu życia, diety i edukacji. Rodzice uczestników również zostali objęci badaniem i otrzymali osobny, odpowiednio sprofilowany kwestionariusz.  Nasienie było badane pod kątem liczby, koncentracji plemników i ich ruchliwości i kształtu.

Jakość męskiego nasienia nie różniła się wśród mężczyzn pochodzących z różnych regionów, również między mieszkańcami miast i obszarów wiejskich.

Zdaniem androloga, współautora badań, doktora Alfreda Seann’a, niskie parametry nasienia mogą mieć wpływ na płodność mężczyzn, jednak mówią bardziej o ryzyku niepłodności, niż są jej pewnym wyznacznikiem. Mimo wszystko, ekspert uważa wyniki za znak ostrzegawczy, że jakość nasienia w populacji młodych mężczyzn Szwajcarii wkracza w fazę krytyczną.

Zobacz też: Nowy Jork – dziadkowie użyją nasienia zmarłego syna, by spłodzić wnuka?

Dlaczego jakość nasienia spada?

Professor Serge Nef z Uniwersytetu w Genewie (UNIGE) powiedział dziennikarzom The Independent,  że niska jakość nasienia może być związana z rosnącym natężeniem takich czynników środowiskowych jak zanieczyszczenie środowiska, w tym powietrza, pestycydy w żywności oraz stylem życia, w szczególności paleniem papierosów, piciem alkoholu i stosowaniem innych używek. Czynnikiem pogarszającym jakość nasienia zdaniem doktora Nef’a jest również nadwaga i otyłość.

Bieżące dane sugerują, że gorszej jakości nasienie pojawia się u mężczyzn, których matki paliły na początku ciąży. Profesor zwraca uwagę na rosnącą liczbę zachorowań na raka jądra jako na prawdopodobną przyczynę spadku średniej jakości nasienia w populacji. Według danych statystycznych z różnych krajów Europy, im więcej zachorowań na raka jądra, tym gorsza populacyjna jakość nasienia.

Źródło: The Independent

E-wydanie Magazynu Chcemy Być Rodzicami znajdziesz tutaj.

Olga Plesińska

Bioetyk, dziennikarka. W wolnym czasie dużo czyta, najchętniej z kotem na kolanach, jeździ na wrotkach i fotografuje.

Dieta i in vitro – jak zwiększyć swoje szanse na powodzenie?

dieta i in vitro
fot.Fotolia

Procedury związane z leczeniem niepłodności i zapłodnieniem in vitro to ogromne obciążenie dla organizmu – zarówno fizyczne, jak i emocjonalne. Wiąże się też z wielkimi nadziejami i wysiłkiem włożonym w starania o dziecko. Stąd też warto, wprowadzając niewielkie zmiany w swojej codziennej diecie, jeszcze bardziej zwiększyć szanse na pozytywny rezultat. Jak możesz to zrobić?

Zapisz się do newslettera

Żywienie dla zdrowia

W trakcie przechodzenia przez proces in vitro, należy skupić się na zdrowych, zbilansowanych posiłkach. Nie jest to najlepszy czas na wprowadzanie ogromnych zmian, np. przechodzenie na dietę bezglutenową, jeśli dotąd gluten na co dzień gościł w twoim menu.

Jedno z badań wskazuje, że powodzenie in vitro może zwiększyć dieta śródziemnomorska – wynik ten odnosi się do kobiet mających mniej, niż 35 lat i wagę mieszczącą się w normie. Badanie nie było co prawda przeprowadzone na dużej grupie – 244 kobiety – ale niezależnie od wpływu na proces zapłodnienia, na pewno jest to dieta polecane przez różnego rodzaju dietetyków. Zaszkodzić, nie zaszkodzi.

W grupie, w której znalazły się kobiety stosujące dietę najbliższą śródziemnomorskiej, odsetek ciąż po pierwszym cyklu in vitro wyniósł 50%. W grupie, do której przyporządkowano panie o nawykach żywieniowych najmniej przypominających dietę śródziemnomorską, zabiegi przyniosły pozytywny efekt tylko w 29%.

cytat: chcemybycrodzicami.pl

Niewątpliwym plusem diety śródziemnomorskiej jest duża zawartość antyoksydantów, które chronią organizm przed wolnymi rodnikami. Naukowcy podejrzewają, że może być to jedna z przyczyn jej korzystnego wpływu na IVF.

Co warto wiedzieć o diecie śródziemnomorskiej?

  • Bazą są świeże owoce i warzywa.
  • Wybierając mięso, postaw na chude ryby i drób, np. filet z dorsza, pierś z indyka.
  • W diecie powinny znaleźć się produkty pełnoziarniste, takie jak quinoa, kasze, pełnoziarnisty makaron.
  • Postaw na warzywa strączkowe – fasole, ciecierzycę, soczewicę.
  • Bardzo ważna jest obecność zdrowych tłuszczów pochodzenia roślinnego – awokado, oliwa z oliwek, nasiona, np. słonecznika, sezamu, dyni oraz orzechy – warto wybrać orzechy brazylijskie, które mają w sobie m.in. witaminę E, wapń, magnez, potas i kwas foliowy.
  • Unikaj: czerwonego mięsa, cukru, przetworzonego pożywienia.
  • Ogranicz ilość soli, smak potraw podkręć ziołami – czy wiesz, że np. suszona bazylia ma w sobie bardzo dużo żelaza?

Odżywianie nie tylko dla kobiet

Co ważne, jest to sposób odżywiania, który warto, aby zastosowali także partnerzy. Dieta śródziemnomorska zawiera w sobie wiele składników pozytywnie wpływających także na męską płodność. Przykład?

Pomidory

Te aromatyczne warzywa zawierają likopen – silny przeciwutleniacz, który chroni plemniki przed działaniem wolnych rodników. Badania sugerują, że związek ten poprawia też ruchliwość plemników i strukturę nasienia.

cytat: chcemybycrodzicami.pl

Zobacz też: Co to są fitoestrogeny i jak działają na organizm?

Źródło: healthline

Katarzyna Miłkowska

Dziennikarka, absolwentka UW. Obecnie studentka V roku psychologii klinicznej na Uniwersytecie SWPS oraz studentka studiów podyplomowych Gender Studies na UW.