Przejdź do treści

Niepłodność i in vitro – słowniczek najważniejszych pojęć

Para u lekarza/ Ilustracja do tekstu: Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć
Fot.: Fotolia.pl

Skomplikowana terminologia medyczna, skróty, zapożyczenia z języków obcych – w gąszczu złożonych pojęć związanych z diagnostyką i leczeniem niepłodności można się pogubić. Aby ułatwić wam tę niełatwą drogę, wyjaśniamy najważniejsze zwroty.

Zapisz się do newslettera

Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć:

AMH

AMH (skrót od ang. Anti-Müllerian Hormone) to hormon anty-Mullerowski, który produkowany jest przez męskie oraz żeńskie komórki rozrodcze. Badanie poziomu hormonu AMH u kobiet pozwala ocenić stan rezerwy jajnikowej i tym samym ocenić szanse na uzyskanie ciąży.

Androgeny

Androgeny to hormony płciowe o działaniu maskulinizującym. Występują zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W mężczyzn produkowane są przez komórki Leydiga (znajdujące się w jądrach) oraz część siatkowatą i pasmowatą kory nadnerczy. U kobiet z kolei za wytwarzanie androgenów odpowiadają jajniki i – podobnie jak u mężczyzn – kora nadnerczy. Nadmiar androgenów u kobiet i niedobór u mężczyzn prowadzi często do zaburzeń płodności.

Asthenozoospermia

Asthenozoospermią określa się nieprawidłową ruchliwość plemników. Mówimy o niej, gdy właściwą ruchliwość wykazuje mniej niż 40% wszystkich plemników.

Azoospermia

Zgodnie z normami WHO, azoospermia to zupełny brak plemników w ejakulacie. Zaburzenie to można wykryć na podstawie badania nasienia, które wykonuje się w warunkach laboratoryjnych. Azoospermia może mieć przyczyny jądrowe (gdy brak produkcji plemników wynika z zaburzeń: hormonalnych, genetycznych lub związanych z czynnością jąder bądź jest następstwem przebytych chorób) oraz pozajądrowe (gdy występują nieprawidłowości w obrębie dróg wyprowadzających nasienie do jąder).

Blastocysta

Blastocysta to stadium rozwoju zarodka, które osiąga on w piątej dobie po zapłodnieniu. Blastocysta zbudowana jest z tzw. trofoblastu i węzła zarodkowego. Zarodki w tym stadium podaje się do macicy podczas procedury in vitro (IVF).

Błona płodowa

Błony płodowe to błony otaczające zarodek. Zapewniają mu optymalne środowisko rozwoju, chronią przez urazami i pośredniczą w wymianie substancji pomiędzy zarodkiem a organizmem kobiety. Wyróżniamy cztery rodzaje błon płodowych: pęcherzyk żółtkowy (chroniący żółtko embrionu), owodnię, omocznię oraz kosmówkę. Trzy pierwsze rozwijają się z komórek węzła zarodkowego; czwarta zaś różnicuje się z trofoblastu. Podczas rozwoju zarodek zużywa żółtko; pęcherzyk żółtkowy zmniejsza się wówczas i zostaje wcielony do pępowiny.

E2

E2 to symbol, którym w badaniach laboratoryjnych określa się estradiol – sterydowy żeński hormon płciowy produkowany przez jajniki. To on odpowiada za rozwój narządów i cech płciowych. Jest też jednym z hormonów, od których poziomu zależy, czy ciąża będzie przebiegała prawidłowo.

FSH

FSH (skrót od ang. Follicle-Stimulating Hormone) to hormon folikulotropowy wytwarzany przez przysadkę. Pobudza pęcherzyki jajnikowe do wzrostu

HCG

HCG (skrót od ang. Human Chorionic Gonadotropin) to ludzka gonadotropina kosmówkowa, czyli hormon ciążowy. Wydzielany jest najpierw przez ciałko żółte, a później przez łożysko.

ICSI

ICSI (skrót od ang. Intra-cytoplamic Sperm Injection) to rodzaj procedury zapłodnienia in vitro, polegający na bezpośrednim wprowadzeniu plemnika do cytoplazmy komórki jajowej.

IVF

IVF (skrót od ang: In Vitro Fertilization), czyli klasyczne zapłodnienie in vitro, to metoda zapłodnienia, które polega na połączeniu komórki jajowej i plemnika poza ustrojem kobiety – w warunkach laboratoryjnych. Zapłodnienie in vitro stosuje się w leczeniu niektórych przyczyn niepłodności.

Implantacja

Implantacja zarodka, inaczej zagnieżdżenie to etap następujący po zapłodnieniu, w którym zarodek dociera z jajowodów do macicy i zagnieżdża się w jej przedniej lub tylnej ścianie. Implantacja zarodka w ścianie macicy następuje przeważnie po 6-12 dniach rozwoju zarodka.

IUI

IUI (z ang. Intrauterine Insemination), czyli inseminacja domaciczna, to metoda wspomaganego rozrodu polegająca na umieszczeniu nasienia bezpośrednio w jamie macicy ( po wcześniejszym przygotowaniu go w warunkach laboratoryjnych).

Karyopmapping

Karyomapping to nowoczesna technologia wykorzystwana w przedimplantacyjnej diagnostyce genetycznej. Umożliwia zbadanie 300 000 różnych punktów lub polimorfizm pojedynczego nukleotydu (SNP) w całym genomie ludzkim. SNP pomaga w identyfikacji specyficznego odcisku DNA w regionie chromosomu, który niesie zmutowany gen skojarzony z konkretnym zaburzeniem genetycznym.

Krioprezerwacja

Krioprezerwacja (inaczej kriokonserwacja) to proces, w którym komórki rozrodcze, zarodki lub tkanki poddawane są ujemnej temperaturze (zazwyczaj odpowiadającej punktowi wrzenia ciekłego azotu, a więc -196 °C). Umożliwia to wstrzymanie ich aktywności biologicznej i zatrzymanie procesów starzenia. Krioprezerwacja wykorzystywana jest m.in. w procedurze in vitro – pozwala na przechowanie embrionów nawet przez kilkanaście lat.

Kryptozoospermia

Kryptozoospermią określa się brak plemników w ejakulacie stwierdzony po odwirowaniu nasienia.

LUF

LUF (z ang. Luteinized Unruptured Follicle), czyli zespół luteinizacji niepękniętych pęcherzyków, to zaburzenie cyklu miesiączkowego, w którym pęcherzyk dojrzewa prawidłowo, ale dojrzała komórka jajowa nie zostaje uwolniona. Diagnozę zespołu LUF można uzyskać w trakcie badania laparoskopowego. Zespół luteinizacji może prowadzić do niepłodności.

Morula

Morula to wczesny etap rozwoju zarodka, w którym zbudowany jest on  z 12-16 komórek zwanych blastomerami. Embrion osiąga stadium moruli po 3 lub 4 dniach od zapłodnienia, kiedy przebywa jeszcze w jajowodzie.

MSOME

MSOME ( z ang. Motile Sperm Organelle Morphology Examination) to badanie nasienia, które pozwala na obserwację budowy żywego plemnika w 6000-, a nawet 8000-krotnym powiększeniu. Dzięki niemu możliwe jest dokładne określenie budowy morfologicznej plemników.

Normospermia

Normospermią nazywamy prawidłowe parametry nasienia, czyli zgodnie z najnowszymi normami nasienia WHO (z 2010 r.): objętość nasienia: minimum 1,5 ml, całkowita liczba plemników w ejakulacie: minimum 39 mln, pH nasienia: minimum 7,2, czas upłynnienia: poniżej 60 minut, koncentracja i gęstość: 15 mln plemników na 1 ml ejakulatu, brak aglutynatów i agregatów plemników.

Oligospermia

Inaczej oligozoospermia, to obniżenie liczby plemników w ejakulacie. Zgodnie z normami WHO z 2010 r., o oligospermii mówimy wtedy, gdy w 1 ml nasienia występuje poniżej 15 mln plemników.

PGD

PGD (z ang. Pre-implantation Genetic Diagnosis) to diagnostyka przedimplantacyjna, która pozwala na genetyczną ocenę zarodków przed ich transferem. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy w zarodku występują wady wiążące się z ryzykiem rozwoju chorób genetycznych.

Rezerwa jajnikowa

Rezerwą jajnikową nazywamy liczbę pęcherzyków w jajniku, które są zdolne do wzrostu i przeobrażenia się w dojrzałą komórkę jajową. Rezerwę jajnikową można oszacować na podstawie badania AMH.

Seminogram

Seminogram to podstawowy test diagnostyczny w ocenie płodności mężczyzny. Pozwala ocenić jakość, liczbę i ruchliwość plemników.

SHG

SHG (inaczej sono-HSG), czyli ultrasonograficzna histerosalpingografia, to badanie USG, podczas którego do jamy macicy podaje się roztwór soli fizjologicznej. SHG pozwala na ocenę budowy macicy oraz drożności jajowodów

TESA

TESA (skrót od ang. Testicular Sperm Aspiration) to procedura polegająca na pobraniu plemników bezpośrednio z jąder. Metodę tę stosuje się często przy azoospermii – umożliwia ona bowiem pozyskanie męskiego materiału genetycznegodo zapłodnienia pozaustrojowego ICSI (patrz: wyżej).

Teratozoospermia

Teratozoospermią nazywamy nieprawidłową budowę plemników – gdy prawidłowych form w ejakulacie jest poniżej 4%.

Teratogen

Teratogen to czynnik zewnętrzny, który oddziałuje negatywnie na organizm podczas jego wzrostu wewnątrzłonowego – na każdym etapie. W wyniku ekspozycji na teratogeny może dojść do rozwoju wad wrodzonych zarodka lub płodu, zaburzeń czynnościowych, a także poronień. Wyróżnia się trzy rodzaje czynników teratogennych: biologiczne (infekcje), fizyczne (promieniowanie jonizujące) oraz chemiczne (m.in. substancje chemiczne, metale ciężkie).

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

 

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Potencjał oksydacyjno-redukcyjny nasienia – co to jest i jak go zbadać?

Potencjał oksydacyjno-redukcyjny nasienia - co to jest i jak go zbadać?
fot.Pixabay

Jedną z przyczyn zaburzeń płodności u mężczyzn jest stres oksydacyjny. Powoduje obniżenie jakości nasienia, również poprzez podwyższenie fragmentacji DNA plemników. Stres oksydacyjny można zdiagnozować w badaniu ROS, coraz częściej pojawia się ono w ofertach diagnostycznych polskich klinik leczenia niepłodności.

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: Jak wygląda badanie nasienia?

Co to jest stres oksydacyjny i jakie są jego przyczyny?

ROS to reaktywne formy tlenu, nazywane też wolnymi rodnikami, które stanowią produkt uboczny przemian metabolicznych.

Przez stres oksydacyjny rozumie się zachwianie równowagi pomiędzy reaktywnymi formami tlenu (ROS), które są utleniaczami, a zdolnością organizmu do detoksykacji i regeneracji.

Zaburzone usuwanie z organizmu produktów przemian metabolicznych może mieć toksyczny efekt.  W kontekście męskiej płodności toksyczność może powodować obniżenie liczby plemników, ograniczenie ich ruchliwości oraz obniżenie jakości ich materiału genetycznego (większa fragmentacja DNA).

Zobacz też: Czy plemnikom grozi wyginięcie? Co możemy zrobić dla jakości nasienia

Możliwe przyczyny stresu oksydacyjnego:

  • Stany zapalne
  • Zaburzenia produkcji nasienia
  • Nadużywanie alkoholu
  • Palenie papierosów
  • Używanie narkotyków i dopalaczy
  • Nieprawidłowa dieta

Stres oksydacyny może też wiązać się z wpływem czynników środowiskowych, przebytymi infekcjami lub operacjami.

Zobacz też: Jak działają banki nasienia? Zobacz, kto może zostać dawcą

Co to jest badanie ROS?

Badanie potencjału oksydacyjno-redukcyjnego w nasieniu to badanie liczby plemników w nasieniu, badanie fragmentacji DNA plemników, wyliczenie znormalizowanego ORP (potencjału oksydo-redukcyjny w nasieniu) oraz skorygowanego potencjału oksydacyjno -redukcyjnego.

Jeśli stwierdzony zostanie wysoki stres oksydacyno-redukcyjny, ustalana jest jego przyczyna i wdrażane jest leczenie.

Źródło: Klinika leczenia niepłodności Invicta 

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Co to są fitoestrogeny i jak działają na organizm?

co to są fitoestrogeny
Fitoestrogeny niezwykle korzystnie wpływają na regularność cykli miesięcznych – fot. Pixabay

Fitohormony to niejednorodna grupa organicznych związków chemicznych produkowanych przez rośliny, które odpowiadają za regulację procesów wzrostowych roślin, dojrzewanie owoców czy kiełkowanie nasion. Już wiele lat temu zauważono podobieństwo strukturalne pomiędzy niektórymi z fitohormonów a kobiecymi hormonami płciowymi – estrogenami. Związki pochodzenia roślinnego, wywierające podobne do estrogenów działanie na kobiecy organizm nazywa się fitoestrogenami.

Zapisz się do newslettera

Wśród fitoestrogenów wyróżnia się trzy główne grupy: izoflawony, kumestany i lignany.

Co to są fitoestrogeny i jak działają na organizm?

Estrogeny są hormonami niezbędnymi dla prawidłowego przebiegu wielu kluczowych, dla kobiecego organizmu, procesów. Regulują one cykl miesiączkowy poprzez stymulację rozrostu endometrium w pierwszej fazie cyklu, wpływają na gospodarkę wapniową zapobiegając osteoporozie, a także zwiększają poziom dobrego cholesterolu i obniżają poziom złego.

To tylko niektóre z licznych funkcji pełnionych przez estrogeny. Spadek ich stężenia w organizmie na skutek pewnych chorób czy fizjologicznych procesów (takich jak menopauza) często prowadzi do wystąpienia uciążliwych lub nawet niebezpiecznych dla zdrowia objawów.

Fitoestrogeny, ze względu na pewne podobieństwo strukturalne do ludzkich steroidowych hormonów płciowych, mogą łączyć się z receptorami estrogenowymi co wywołuje odpowiedź organizmu podobną do tej, jaka występuje na skutek stymulacji estrogenowej.

Zobacz też: Estrogeny – hormony kobiecości

Kto powinien zadbać o odpowiedni poziom fitoestrogenów w diecie?

Podobieństwo działań estrogenów i fitoestrogenów sprawia, że w wielu przypadkach substancje pochodzenia roślinnego z powodzeniem stosowane mogą być w przypadku łagodnych i średnio ciężkich objawów menopauzy.

Wygasanie funkcji jajników bardzo często wiąże się z występowaniem uciążliwych objawów takich jak uderzenia gorąca, zaburzenia koncentracji, nieregularne miesiączki, rozdrażnienie, trudności w zaśnięciu czy silne zmęczenie. Fitoestrogeny stanowią w tym przypadku dobrą alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej, gdyż wiążą się z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych, należy jednak pamiętać, że ich działanie jest słabsze dlatego, nie zawsze są one wystarczające.

Działanie hormonów roślinnych na organizm człowieka nie ogranicza się jedynie do niwelowania objawów menopauzy. Fitoestrogeny niezwykle korzystnie wpływają na regularność cykli miesięcznych, obniżają poziom złego cholesterolu, chronią przed osteoporozą, regulują gospodarkę cukrową, nadają skórze młodzieńczy wygląd i zmniejszają wahania nastrojów związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego. Coraz częściej mówi się także o ich protekcyjnym wpływie na wystąpienie nowotworów piersi, jajników, macicy i prostaty.

Fitoestrogeny nie mogą być jednak przyjmowane w nadmiernych ilościach, gdyż jak wszystko inne, ich przedawkowanie może prowadzić do wystąpienia niepożądanych objawów. Uważa się, że u mężczyzn ich nadmiar, może prowadzić do przemijających zaburzeń płodności.

Zobacz też: Luteina: co to za hormon i jak przygotowuje organizm do ciąży?

Pokarmy bogate w fitoestrogeny

Najbogatszym dla organizmu źródłem izoflawonów są: soja, soczewica, bób, fasola, chmiel, pszenica i żyto. Lignany znaleźć można w oleju lnianym, siemieniu lnianym, nasionach słonecznika, cebuli, czosnku oraz w wytrawnym winie i w piwie. Kumestany w dużej ilości znajdują się w czerwonej koniczynie.

Aby fitoestrogeny mogły wykazywać działanie biologiczne, muszą być one spożywane w odpowiedniej ilości. Przeciętna Polka wraz z dietą dostarcza do organizmu około 5 mg fitoestrogenów, przy czym dawka terapeutyczna izoflawonów jest nawet 12 razy większa. Z tego względu dobrym rozwiązaniem mogą być gotowe preparaty zawierające fitoestrogeny w odpowiednich dawkach. W trakcie suplementacji warto zrezygnować z picia alkoholu i palenia papierosów – pozwoli to na zapewnienie optymalnego działania tych substancji.

Fitoestrogeny, bez wątpienia, wywierają niezwykle pozytywny wpływ na zdrowie i płodność kobiet, bezwzględnie należy jednak pamiętać, że w wielu przypadkach mogą być one niewystarczające. Wszelkie niepokojące objawy zawsze powinny zostać skonsultowane ze specjalistą i nie powinny być leczone na własną rękę!

Autor: Marcin Setlak

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Planujesz ciążę? Sprawdź, jaki kwas foliowy powinnaś przyjmować

Jaki kwas foliowy przyjmować?
Kwas foliowy jest potrzeby nienarodzonemu dziecku do rozwoju od pierwszych godzin życia płodowego – fot. choreograph /123rf.com

Kwas foliowy (witamina B9) to jedna z najważniejszych witamin dla kobiet w ciąży oraz tych starających się o dziecko. Suplementacja diety witaminą B9 powinna rozpocząć się co najmniej 3 miesiące przed planowaną ciąża. Zobacz, dlaczego tak ważny jest kwas foliowy przed ciążą.

Zapisz się do newslettera

Kwas foliowy to witamina, która ma bardzo duży wpływ na rozwój płodu. Jest ona potrzebna nienarodzonemu dziecku już w pierwszych dniach i tygodniach życia płodowego.

Niedobory kwasu foliowego u przyszłej mamy mogą prowadzić do wad wrodzonych dziecka, takich jak rozszczep kręgosłupa lub bezmózgowie. Lekarze podkreślają, że aby ilość witaminy w kobiecym organizmie była właściwa i płód mógł czerpać z jej pokładów, to konieczne jest rozpoczęcie suplementacji diety kwasem foliowym przed ciążą.

Zobacz też: Kwas foliowy w ciąży. Dlaczego jest tak ważny dla rozwoju płodu i zdrowia matki?

Kwas foliowy przed ciążą – kiedy rozpocząć suplementację diety?

Z racji tego, że kwas foliowy jest potrzeby nienarodzonemu dziecku do rozwoju od pierwszych godzin życia płodowego, jego zażywanie należy rozpocząć jak najwcześniej.

Jeśli starasz się o dziecko, suplementację rozpocznij już na 3 miesiące przed planowaną ciążą. Kwas foliowy przed ciążą powinno się zażywać w dawce 0,4 mg na dobę. Taka ilość gwarantuje, że dziecko od pierwszych dni będzie mogło rozwijać się prawidłowo.

Zobacz też: Mutacja MTHFR – jakie ma znaczenie w ciąży?

Jaki kwas foliowy przyjmować?

Wskazuje się, że dieta pokrywa jedynie 50% zapotrzebowania na kwas foliowy przed ciążą. Oznacza to, że zawsze potrzebna jest suplementacja tabletkami lub kapsułkami z witaminą B9.

Naturalnie witamina występuje m.in. w zielonych warzywa, pomarańczach, bananach, jajach, chlebie razowym i otrębach pszennych. Produkty te najlepiej jeść na surowo, bowiem obróbka termiczna niszczy delikatny kwas foliowy. Dobrze jest też łączyć je z produktami bogatymi w witaminy B6, B12, B10, H i C – polepszy to wchłanianie się kwasu foliowego.

Przyszłe mamy powinny również wiedzieć, że na przyswajane kwasu foliowego wpływa polimorfizm genu MTHFR, a u jego posiadaczek bardziej skuteczna jest suplementacja aktywnym kwasem foliowym w porównaniu ze zwykłym. Badanie genu MTHFRoraz poziomu kwasu foliowego, witaminy B12 i homocysteiny pomoże lekarzowi dobrać odpowiednią dawkę i formę kwasu foliowego.

Autor: Dagmara Sagan, www.testDNA.pl

test DNA

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Nowe narzędzie diagnozowania niepłodności – wkładka domaciczna zbiera informacje o funkcjonowaniu macicy

Diagnostyczna wkładka domaciczna
fot. Pixabay

Brytyjscy naukowcy stworzyli wkładkę domaciczną wielkości 1-złotówki, która ułatwi diagnozowanie problemów z płodnością. Wkładka ma szansę zrewolucjonizować diagnostykę niepłodności.

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: Techniki wspomagania rozrodu na świecie – jak wygląda Polska na tle innych państw?

“Wkładka diagnostyczna”

Specjaliści od leczenia niepłodności z Uniwersytetu w Southhampton stworzyli niewielki implant, którego zadaniem jest  monitorowanie poziomu tlenu, pH i temperatury wewnątrz macicy.

Obecnie chcą wykorzystać urządzenie, by ustalić różnice w “zachowaniu” macicy u kobiet, które nie mają problemu z zajściem w ciążę i tych, które mają problemy z płodnością.

“W tej chwili testy płodności zajmują dużo czasu i wiele par musi długo czekać na diagnozę. Chcemy rozwinąć naszą wiedzę na temat przyczyn niepłodności, wyznaczyć prawidłowe parametry funkcjonowania macicy i sprawić, by ich ocena była tak prosta, jak analiza próbki krwi” – mówił profesor Ying Cheong, specjalista w zakresie medycyny reprodukcyjnej, kierownik zespołu badawczego.

Nowa wkładka jest zakładana w taki sam sposób jak wkładka antykoncepcyjna, w założeniu miałaby robić pomiary w macicy przez około tydzień.

Zobacz też: Metoda TESE – biopsja jądra. Czym jest i kiedy się ją wykonuje?

Rejestracja informacji o macicy

Wkładka działa bezprzewodowo, pacjentka przyczepia sobie do bielizny malutki czip, który zapisuje dane. Po zakończeniu etapu rejestracji danych, lekarze usuwają wkładkę i analizują informacje.

“Jesteśmy bardzo podekscytowani tym, jak wiele korzyści nasza wkładka może przynieść pacjentom. Nie tylko ułatwi diagnozowanie problemów z płodnością, ale także zredukuje stres i frustracje par leczących się z powodu niepłodności. Wkładka ma ogromny potencjał, by być w przyszłości wykorzystaną również w terapii niepłodnych par”.

Badanie kliniczne z udziałem niepłodnych kobiet

Pacjentki do badania profesora Cheong’a są rekrutowane wśród pacjentek klinik leczenia niepłodności oraz tych, które doświadczyły kiedykolwiek w swoim życiu poronienia. Naukowcy badali skuteczność wkładki, to, czy jest wygodna i bezpieczna dla pacjentek. Zdaniem profesora, jeśli uda się osiągnąć zadowalający efekt i wprowadzić wkładkę do powszechnego użycia, będzie to przełom w opiece zdrowotnej dla niepłodnych kobiet.

Źródło:  The Independent

Zobacz też: IUI a może ICSI? Poznaj różne metody leczenia niepłodności i zobacz, czym się różnią

 

Olga Plesińska

Bioetyk, dziennikarka. W wolnym czasie dużo czyta, najchętniej z kotem na kolanach, jeździ na wrotkach i fotografuje.