Przejdź do treści

Niepłodność i in vitro – słowniczek najważniejszych pojęć

Para u lekarza/ Ilustracja do tekstu: Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć
Fot.: Fotolia.pl

Skomplikowana terminologia medyczna, skróty, zapożyczenia z języków obcych – w gąszczu złożonych pojęć związanych z diagnostyką i leczeniem niepłodności można się pogubić. Aby ułatwić wam tę niełatwą drogę, wyjaśniamy najważniejsze zwroty.

Zapisz się do newslettera

Niepłodność i in vitro: słowniczek pojęć:

AMH

AMH (skrót od ang. Anti-Müllerian Hormone) to hormon anty-Mullerowski, który produkowany jest przez męskie oraz żeńskie komórki rozrodcze. Badanie poziomu hormonu AMH u kobiet pozwala ocenić stan rezerwy jajnikowej i tym samym ocenić szanse na uzyskanie ciąży.

Androgeny

Androgeny to hormony płciowe o działaniu maskulinizującym. Występują zarówno u mężczyzn, jak i kobiet. W mężczyzn produkowane są przez komórki Leydiga (znajdujące się w jądrach) oraz część siatkowatą i pasmowatą kory nadnerczy. U kobiet z kolei za wytwarzanie androgenów odpowiadają jajniki i – podobnie jak u mężczyzn – kora nadnerczy. Nadmiar androgenów u kobiet i niedobór u mężczyzn prowadzi często do zaburzeń płodności.

Asthenozoospermia

Asthenozoospermią określa się nieprawidłową ruchliwość plemników. Mówimy o niej, gdy właściwą ruchliwość wykazuje mniej niż 40% wszystkich plemników.

Azoospermia

Zgodnie z normami WHO, azoospermia to zupełny brak plemników w ejakulacie. Zaburzenie to można wykryć na podstawie badania nasienia, które wykonuje się w warunkach laboratoryjnych. Azoospermia może mieć przyczyny jądrowe (gdy brak produkcji plemników wynika z zaburzeń: hormonalnych, genetycznych lub związanych z czynnością jąder bądź jest następstwem przebytych chorób) oraz pozajądrowe (gdy występują nieprawidłowości w obrębie dróg wyprowadzających nasienie do jąder).

Blastocysta

Blastocysta to stadium rozwoju zarodka, które osiąga on w piątej dobie po zapłodnieniu. Blastocysta zbudowana jest z tzw. trofoblastu i węzła zarodkowego. Zarodki w tym stadium podaje się do macicy podczas procedury in vitro (IVF).

Błona płodowa

Błony płodowe to błony otaczające zarodek. Zapewniają mu optymalne środowisko rozwoju, chronią przez urazami i pośredniczą w wymianie substancji pomiędzy zarodkiem a organizmem kobiety. Wyróżniamy cztery rodzaje błon płodowych: pęcherzyk żółtkowy (chroniący żółtko embrionu), owodnię, omocznię oraz kosmówkę. Trzy pierwsze rozwijają się z komórek węzła zarodkowego; czwarta zaś różnicuje się z trofoblastu. Podczas rozwoju zarodek zużywa żółtko; pęcherzyk żółtkowy zmniejsza się wówczas i zostaje wcielony do pępowiny.

E2

E2 to symbol, którym w badaniach laboratoryjnych określa się estradiol – sterydowy żeński hormon płciowy produkowany przez jajniki. To on odpowiada za rozwój narządów i cech płciowych. Jest też jednym z hormonów, od których poziomu zależy, czy ciąża będzie przebiegała prawidłowo.

FSH

FSH (skrót od ang. Follicle-Stimulating Hormone) to hormon folikulotropowy wytwarzany przez przysadkę. Pobudza pęcherzyki jajnikowe do wzrostu

HCG

HCG (skrót od ang. Human Chorionic Gonadotropin) to ludzka gonadotropina kosmówkowa, czyli hormon ciążowy. Wydzielany jest najpierw przez ciałko żółte, a później przez łożysko.

ICSI

ICSI (skrót od ang. Intra-cytoplamic Sperm Injection) to rodzaj procedury zapłodnienia in vitro, polegający na bezpośrednim wprowadzeniu plemnika do cytoplazmy komórki jajowej.

IVF

IVF (skrót od ang: In Vitro Fertilization), czyli klasyczne zapłodnienie in vitro, to metoda zapłodnienia, które polega na połączeniu komórki jajowej i plemnika poza ustrojem kobiety – w warunkach laboratoryjnych. Zapłodnienie in vitro stosuje się w leczeniu niektórych przyczyn niepłodności.

Implantacja

Implantacja zarodka, inaczej zagnieżdżenie to etap następujący po zapłodnieniu, w którym zarodek dociera z jajowodów do macicy i zagnieżdża się w jej przedniej lub tylnej ścianie. Implantacja zarodka w ścianie macicy następuje przeważnie po 6-12 dniach rozwoju zarodka.

IUI

IUI (z ang. Intrauterine Insemination), czyli inseminacja domaciczna, to metoda wspomaganego rozrodu polegająca na umieszczeniu nasienia bezpośrednio w jamie macicy ( po wcześniejszym przygotowaniu go w warunkach laboratoryjnych).

Karyopmapping

Karyomapping to nowoczesna technologia wykorzystwana w przedimplantacyjnej diagnostyce genetycznej. Umożliwia zbadanie 300 000 różnych punktów lub polimorfizm pojedynczego nukleotydu (SNP) w całym genomie ludzkim. SNP pomaga w identyfikacji specyficznego odcisku DNA w regionie chromosomu, który niesie zmutowany gen skojarzony z konkretnym zaburzeniem genetycznym.

Krioprezerwacja

Krioprezerwacja (inaczej kriokonserwacja) to proces, w którym komórki rozrodcze, zarodki lub tkanki poddawane są ujemnej temperaturze (zazwyczaj odpowiadającej punktowi wrzenia ciekłego azotu, a więc -196 °C). Umożliwia to wstrzymanie ich aktywności biologicznej i zatrzymanie procesów starzenia. Krioprezerwacja wykorzystywana jest m.in. w procedurze in vitro – pozwala na przechowanie embrionów nawet przez kilkanaście lat.

Kryptozoospermia

Kryptozoospermią określa się brak plemników w ejakulacie stwierdzony po odwirowaniu nasienia.

LUF

LUF (z ang. Luteinized Unruptured Follicle), czyli zespół luteinizacji niepękniętych pęcherzyków, to zaburzenie cyklu miesiączkowego, w którym pęcherzyk dojrzewa prawidłowo, ale dojrzała komórka jajowa nie zostaje uwolniona. Diagnozę zespołu LUF można uzyskać w trakcie badania laparoskopowego. Zespół luteinizacji może prowadzić do niepłodności.

Morula

Morula to wczesny etap rozwoju zarodka, w którym zbudowany jest on  z 12-16 komórek zwanych blastomerami. Embrion osiąga stadium moruli po 3 lub 4 dniach od zapłodnienia, kiedy przebywa jeszcze w jajowodzie.

MSOME

MSOME ( z ang. Motile Sperm Organelle Morphology Examination) to badanie nasienia, które pozwala na obserwację budowy żywego plemnika w 6000-, a nawet 8000-krotnym powiększeniu. Dzięki niemu możliwe jest dokładne określenie budowy morfologicznej plemników.

Normospermia

Normospermią nazywamy prawidłowe parametry nasienia, czyli zgodnie z najnowszymi normami nasienia WHO (z 2010 r.): objętość nasienia: minimum 1,5 ml, całkowita liczba plemników w ejakulacie: minimum 39 mln, pH nasienia: minimum 7,2, czas upłynnienia: poniżej 60 minut, koncentracja i gęstość: 15 mln plemników na 1 ml ejakulatu, brak aglutynatów i agregatów plemników.

Oligospermia

Inaczej oligozoospermia, to obniżenie liczby plemników w ejakulacie. Zgodnie z normami WHO z 2010 r., o oligospermii mówimy wtedy, gdy w 1 ml nasienia występuje poniżej 15 mln plemników.

PGD

PGD (z ang. Pre-implantation Genetic Diagnosis) to diagnostyka przedimplantacyjna, która pozwala na genetyczną ocenę zarodków przed ich transferem. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy w zarodku występują wady wiążące się z ryzykiem rozwoju chorób genetycznych.

Rezerwa jajnikowa

Rezerwą jajnikową nazywamy liczbę pęcherzyków w jajniku, które są zdolne do wzrostu i przeobrażenia się w dojrzałą komórkę jajową. Rezerwę jajnikową można oszacować na podstawie badania AMH.

Seminogram

Seminogram to podstawowy test diagnostyczny w ocenie płodności mężczyzny. Pozwala ocenić jakość, liczbę i ruchliwość plemników.

SHG

SHG (inaczej sono-HSG), czyli ultrasonograficzna histerosalpingografia, to badanie USG, podczas którego do jamy macicy podaje się roztwór soli fizjologicznej. SHG pozwala na ocenę budowy macicy oraz drożności jajowodów

TESA

TESA (skrót od ang. Testicular Sperm Aspiration) to procedura polegająca na pobraniu plemników bezpośrednio z jąder. Metodę tę stosuje się często przy azoospermii – umożliwia ona bowiem pozyskanie męskiego materiału genetycznegodo zapłodnienia pozaustrojowego ICSI (patrz: wyżej).

Teratozoospermia

Teratozoospermią nazywamy nieprawidłową budowę plemników – gdy prawidłowych form w ejakulacie jest poniżej 4%.

Teratogen

Teratogen to czynnik zewnętrzny, który oddziałuje negatywnie na organizm podczas jego wzrostu wewnątrzłonowego – na każdym etapie. W wyniku ekspozycji na teratogeny może dojść do rozwoju wad wrodzonych zarodka lub płodu, zaburzeń czynnościowych, a także poronień. Wyróżnia się trzy rodzaje czynników teratogennych: biologiczne (infekcje), fizyczne (promieniowanie jonizujące) oraz chemiczne (m.in. substancje chemiczne, metale ciężkie).

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

 

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Wybory samorządowe 2018: sprawdź, co mówią partie o dofinansowaniu in vitro

Grafika: ręce wrzucające karty wyborcze do urny /Ilustracja do tekstu: Wybory samorządowe 2018: partie o dofinansowaniu in vitro
Fot.: Pixabay.com

Już 21 października odbędą się wybory samorządowe 2018. Sprawdziliśmy, jak poszczególne partie polityczne odnoszą się do kwestii leczenia niepłodności metodą in vitro i czy mają w planach dofinansowanie tej procedury.

Zapisz się do newslettera

Wybory samorządowe 2018: największe partie o dofinansowaniu in vitro

Wybory samorządowe 2018: Koalicja Obywatelska o dofinansowaniu in vitro

Program wyborczy Koalicji Obywatelskiej (KO), czyli koalicyjnego komitetu wyborczego PO i Nowoczesnej, przewiduje dofinansowanie in vitro w regionach. Kandydaci KO na prezydentów największych miast mają także plany utworzenia całodobowych gabinetów ginekologicznych. Kobiety mogłyby tam otrzymać m.in. poradę dotyczącą zabiegu in vitro oraz receptę na antykoncepcję. Deklaracje w tej sprawie składał m.in. Rafał Trzaskowski, startujący w wyścigu o fotel prezydenta Warszawy.

Wybory samorządowe 2018: PiS o dofinansowaniu in vitro

Prawo i Sprawiedliwość nie planuje dofinansowania in vitro w regionach. Partia ma dla obywateli inne propozycje: naprotechnologię, darmowe leki dla kobiet w ciąży i premie za szybkie urodzenie drugiego dziecka. Planuje też wprowadzenie najniższej emerytury dla kobiet, które urodziły czwórkę dzieci.

Tadeusz Zysk, kandydujący z ramienia PiS na prezydenta Poznania, zadeklarował jednak, że nie wygasi oferowanego obecnie dofinansowania in vitro w tym mieście.

Wybory samorządowe 2018: SLD o dofinansowaniu in vitro

Sojusz Lewicy Demokratycznej otwarcie opowiada się za dofinansowaniem in vitro z budżetów gmin i województw. Podczas kampanii samorządowej partia zapowiedziała uruchomienie „Powszechnego Programu In Vitro dla Polski”.

Wybory samorządowe 2018: Partia Razem o dofinansowaniu in vitro

Partia Razem od dawna postuluje dotowanie in vitro w regionach. Aktywnie działa na tym polu, tworząc projekty programów finansowania tej procedury i zbierając pod nimi podpisy. Podkreśla, że dostęp do tej metody leczenia nie powinien zależeć ani od miejsca zamieszkania, ani stanu cywilnego. Zapowiada też wycofanie się z finansowania naprotechnologii oraz ułatwienie dostępu do antykoncepcji awaryjnej i opieki ginekologicznej.

W Warszawie, gdzie kandydaci Razem startują wspólnie z: działaczami stołecznych ruchów miejskich, Inicjatywy Polska i Zielonych (w ramach KWW „Wygra Warszawa”), program samorządowy zakłada >>rozszerzenie aktualnego programu in vitro, opartego na propozycji przygotowanej przez Razem wspólnie ze stowarzyszeniem „Nasz Bocian”<<.

To tylko część zestawienia. Cały artykuł no tym, co mówią poszczególne partie o dofinansowaniu in vitro, przeczytasz TUTAJ.

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Atypowa centriola plemnika a niepłodność. To odkrycie może zmienić podejście do leczenia niepłodności

Plemnik i komórka jajowa - wizualizacja /Ilustracja do tekstu: Atypowa centriola plemnika a niepłodność
Fot.: Pixabay.com

Naukowcy z Uniwersytetu w Toledo (USA) dokonali niespodziewanego odkrycia, które może pomóc rozwikłać zagadkę nieznanych przyczyn niepłodności, poronień i wad wrodzonych zarodka. Okazuje się, że za te zaburzenia mogą odpowiadać błędy w strukturze plemnika, której do tej pory nie wiązano z procesem zapłodnienia.

Zapisz się do newslettera

Jak wynika z licznych badań, zapłodniona komórka jajowa do dalszego rozwoju potrzebuje centrioli, czyli specyficznego organellum komórkowego uformowanego z filamentów. Strukturę tą, odpowiadającą za prawidłowy podział komórek, rozwój rzęsek i cytoszkieletu, dostarcza plemnik.

Dotąd uważano, że w procesie zapłodnienia plemnik przekazuje tylko jedną centriolę, która następnie ulega multiplikacji. Najnowsze analizy, z których wnioski opublikowano w magazynie „Nature Communications”, zdają się przeczyć tej tezie.

– Ponieważ komórka jajowa matki nie zapewnia centrioli, a plemniki ojca zdawały się mieć tylko jedną centriolę o typowej budowie, chcieliśmy wiedzieć, skąd pochodzi druga centriola w zygotach – wyjaśnia prof. Tomer Avidor-Reiss z Uniwersytetu w Toledo, autor badań.

CZYTAJ TAKŻE: 6 przyczyn nieudanego in vitro

Atypowa centriola plemnika a niepłodność i poronienia. To odkrycie mogą zmienić strategię leczenia niepłodności

Przy wykorzystaniu zaawansowanych technik oraz nowoczesnych mikroskopów: optycznych, elektronowych oraz supermikroskopu optycznego zbadano występującą w plemniku dodatkową, atypową centriolę.

Okazało się, że uczestniczy ona w zapłodnieniu w tym samym stopniu, co typowa centriola. Choć pełni tę samą funkcję, istotnie różni się budową od tradycyjnej centrioli (ma mniejszą liczbę białek). Z tego powodu nie zwróciła wcześniej uwagi badaczy i nie została poddana szczegółowym analizom. Tymczasem – jak wynika z nowych odkryć – dodatkowa, atypowa centriola plemnika może mieć istotny udział w rozwoju niepłodności, a także poronień czy wad rozwojowych zarodka.

– Wspólnie z Departamentem Urologii przy Uniwersytecie w Toledo pracujemy nad badaniem atypowej centrioli plemnika, aby dowiedzieć się, czy jest ona związana z niepłodnością. A jeśli tak – z jakim jej rodzajem – mówi prof. Avidor-Reiss.

Wyniki tych analiz mogą pomóc stworzyć nowe ścieżki diagnostyki i strategie w leczeniu niepłodności.

Źródło: ibtimes.co.in, nature.com

POLECAMY RÓWNIEŻ: Jak wygląda zapłodnienie techniką ICSI? Wyjaśnia embriolog

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online