Przejdź do treści

Niepłodność wtórna u mężczyzn. Jak ją wykryć i skutecznie leczyć?

Mężczyzna podczas konsultacji lekarskiej /Ilustracja do tekstu: Niepłodność wtórna u mężczyzn: przyczyny, diagnoza, leczenie
Fot.: Fotolia.pl

Mamy już jedno dziecko, ale wielomiesięczne starania o kolejne nie przynoszą rezultatu. Jak to możliwe? Z takim problemem do andrologów zgłasza się wielu mężczyzn. Choć diagnoza niepłodności wtórnej często zaskakuje oboje partnerów, warto wiedzieć, że współczesna medycyna oferuje szeroki wachlarz możliwości terapeutycznych. Jak uzyskać właściwe rozpoznanie problemu i kiedy można go skutecznie leczyć, wyjaśnia lek. med. Piotr Dzigowski, specjalista urolog, androlog kliniczny z kliniki leczenia niepłodności InviMed w Warszawie.

Zapisz się do newslettera

Z niepłodnością mamy do czynienia, gdy mimo starań, które trwają minimum rok, parze nie udaje się uzyskać ciąży.

– Jeśli problem dotyczy pierwszego dziecka mówimy o niepłodności pierwotnej. Gdy para ma już dzieci, to mamy do czynienia z niepłodnością wtórną – precyzuje lek. med. Piotr Dzigowski.

Niepłodność wtórna u mężczyzn. Zacznij od badania nasienia

Najczęstszym problemem, z którym mężczyźni zgłaszają się do lekarza w trakcie diagnostyki i leczenia niepłodności (zarówno pierwotnej, jak i wtórnej), są zaburzenia jakości nasienia.

– Zwykle sprowadzają się one do obniżenia koncentracji plemników w nasieniu (oligozoospermia), obniżenia ruchliwości plemników (asthenozoospermia) oraz nieprawidłowości budowy plemników (teratozoospermia). Często tym problemom towarzyszą: obniżony odsetek żywych plemników (necrozoospermia), zaburzenia dojrzewania plemników czy niestabilność nici DNA plemnika – mówi lek. med. Piotr Dzigowski.

Rzadziej wykrywanymi zaburzeniami są cryptozoospermia (koncentracja < 1 mln plemników w 1 ml nasienia) i azoospermia, czyli całkowity brak plemników w nasieniu. Powyższe zaburzenia często łączą się ze sobą, dając mieszane zaburzenia jakości nasienia (np. OAT – oligoasthenoteratozoospermia).

ZOBACZ TAKŻE: Jak wygląda proces wyboru plemnika do in vitro?

Przyczyny niepłodności wtórnej: choroby, urazy i czynniki środowiskowe

Jakość nasienia uzależniona jest od wielu czynników – również tych, które oddziałują na mężczyznę jeszcze w czasie rozwoju płodowego.

Przyczyną niepłodności u mężczyzn (zwykle pierwotnej) mogą być zaburzenia genetyczne, choroby przebyte przez matkę podczas ciąży lub leki zażywane przez nią w tym czasie, wrodzone wady anatomiczne (niezstąpienie lub opóźnione zstąpienie jąder) i choroby wieku dziecięcego, np. świnka – mówi androlog.

Z kolei przyczynami niepłodności wtórnej u mężczyzn są zwykle urazy prącia i moszny, przebyte choroby i operacje. Jak zaznacza ekspert InviMed, chodzi o takie schorzenia i dolegliwości, jak: skręt jąder, wodniak jądra, żylaki powrózków nasiennych, nowotwory jąder, przepukliny pachwinowe, operacje w obrębie jamy brzusznej i miednicy.

– Często występujące wśród mężczyzn między 30. a 40. rokiem życia zapalenia najądrzy i jąder oraz ostre i przewlekłe zapalenia prostaty również odciskają piętno na płodności. Obniżenie jakości nasienia jest też skutkiem chorób ogólnoustrojowych – np. zaburzeń hormonalnych, niewydolności nerek, zakażeń układu moczowego. Nie bez znaczenia jest wiek mężczyzny oraz czynniki środowiskowe, takie jak: dieta, styl życia i rodzaj aktywności zawodowej.

POLECAMY TEŻ: Normy nasienia według WHO, czyli męska płodność pod lupą

Przyczyny niepłodności wtórnej u mężczyzn: zaburzenia seksualne, które nasilają się z wiekiem

Innym problemem, który zmniejsza szanse poczęcia kolejnego dziecka, są zaburzenia seksualne mężczyzn, które utrudniają bądź uniemożliwiają odbycie satysfakcjonującego stosunku zakończonego wytryskiem.

– Mogą być to wady anatomiczne prącia, zaburzenia wzwodu, zaburzenia wytrysku czy zaburzenia prowadzące do spadku libido. Często pojawiają się one bądź nasilają wraz z wiekiem. W przypadku niepłodności wtórnej u mężczyzn przyczyną zaburzeń jakości nasienia są choroby, do rozwoju których doszło w okresie po poczęciu poprzedniego dziecka. Rzadko problem wynika z chorób lub nieprawidłowości wrodzonych – te bowiem powodują już problemy z poczęciem pierwszego dziecka – wyjaśnia lek. med. Piotr Dzigowski.

Diagnostyka niepłodności wtórnej u mężczyzn. Zacznij od badania nasienia

Lekarz podkreśla, że sytuacja każdego pacjenta powinna być rozpatrywana indywidualnie – tylko takie podejście daje szanse postawienia prawidłowego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia przyczynowego.

Pierwszym krokiem jest zawsze ocena jakości nasienia.

– Optymalnym rozwiązaniem jest wykonanie tzw. spermiogramu rozszerzonego. Badanie to pozwala ocenić najważniejsze parametry nasienia (objętość ejakulatu, jego odczyn pH, koncentrację, żywotność, ruchliwość i budowę plemników) – wyjaśnia lek. med. Piotr Dzigowski.

Z wynikiem należy udać się do androloga lub urologa zajmującego się leczeniem zaburzeń płodności.

– Podczas konsultacji, na podstawie wywiadu medycznego, badania fizykalnego i wyniku spermiogramu, specjalista będzie w stanie zlecić odpowiednie badania dodatkowe, które pomogą zidentyfikować przyczynę zaburzeń jakości nasienia i pozwolą zastosować odpowiednie leczenie. Bezwzględnie konieczne jest sprawdzenie stanu hormonalnego mężczyzny, wykonanie posiewów nasienia i badanie USG jąder z oceną przepływów naczyniowych – mówi androlog z kliniki leczenia niepłodności InviMed.

Nierzadko niezbędna okazuje się też diagnostyka w kierunku cukrzycy, hiperlipidemii i zaburzeń czynności tarczycy.

– U części pacjentów wykonujemy TRUS, czyli USG prostaty przez odbytnicę – dodaje specjalista.

ZOBACZ RÓWNIEŻ: Badanie testosteronu: na czym polega i jakie są jego normy?

Leczenie niepłodności wtórnej u mężczyzn wymaga właściwego rozpoznania

Androlodzy dysponują obecnie szerokim wachlarzem metod terapeutycznych (uwzględniającym leczenie behawioralne, farmakologiczne i chirurgiczne), które pozwalają osiągnąć poprawę płodności u mężczyzn.

– Podstawą jednak pozostaje odnalezienie przyczyny niepłodności wtórnej, a nie maskowanie skutków czy działanie po omacku. Innego leczenia wymaga mężczyzna po usunięciu jadra i chemioterapii z powodu raka, a innego pacjent z żylakami powrózków nasiennych czy przewlekłym zapaleniem prostaty – zaznacza ekspert InviMed.

CZYTAJ TEŻ: Hemochromatoza. Choroba, która zaburza płodność. Dzięki temu badaniu określisz

Niepłodność wtórna u mężczyzn a dieta i styl życia. Pamiętaj o kontroli wagi i zrezygnuj z maratonów

Ale działania w kierunku poprawy płodności męskiej nie sprowadzają się jedynie do procedur medycznych.

– Mężczyźni starający się o dziecko (pierwsze lub kolejne) powinni zadbać o siebie. Podstawową sprawą jest utrzymanie prawidłowej masy ciała. Nadwaga czy otyłość prowadzą do zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej w mosznie, a to skutkuje podwyższeniem temperatury jąder – a one tego nie lubią. Ponadto w tkance tłuszczowej testosteron ulega przemianie do estradiolu (żeńskiego hormonu płciowego), co powoduje dalszy spadek efektywności spermatogenezy – wyjaśnia lek. med. Piotr Dzigowski.

Istotna jest również dbałość o jadłospis i ograniczenie szkodliwych nawyków.

– Zbilansowana dieta, rezygnacja z palenia tytoniu i nadużywania alkoholu (o dopalaczach i narkotykach nawet nie wspominam) są nie do przecenienia – zaznacza ekspert.

Wskazana jest też regularna aktywność fizyczna, która podnosi poziom endogennego testosteronu, zwiększa ukrwienie i utlenienie tkanek. Lekarz podkreśla jednak, że chodzi o wysiłek umiarkowany,  trwający ok. 30-60 minut dziennie.

– Forsowne treningi (maratony, triathlon, zawody typu IronMan, Runmageddon) powodują znaczne spustoszenia w organizmie mężczyzny i same w sobie mogą być przyczyną zaburzeń jakości nasienia. Są więc przeciwwskazane – podkreśla androlog z kliniki leczenia niepłodności InviMed.

Specjalista dodaje, że niepłodność wtórna u mężczyzn jest często wyleczalna.

Trzeba działać: wykonać badanie nasienia i zgłosić się do androloga – podsumowuje lek. med. Piotr Dzigowski.

POLECAMY TAKŻE: Wskazania do in vitro: mężczyzna [WIDEO]


Logo Invimed

Natalia Łyczko

dziennikarka, redaktorka online

Najczęstsze przyczyny poronień

Najczęstsze przyczyny poronień
Wady genetyczne płodu prowadzą do około 70% wczesnych poronień – fot. Fotolia

Poronienie to samoistne zakończenie ciąży przed 23 tygodniem. Pomimo wysokiego poziomu medycyny i coraz doskonalszej diagnostyki nadal zdarzają się poronienia. Przyczyny poronień mogą mieć różne podłoże począwszy od medycznych, a kończąc na środowiskowych.

Zapisz się do newslettera

Większość poronień ma miejsce w pierwszym trymestrze ciąży, a doświadczenie to dotyka co piątej kobiety.

Do najczęstszych objawów poronienia zaliczamy krwawienie i ból w podbrzuszu. Jednak w przypadku poronienia zatrzymanego, organizm mimo obumarcia zarodka nie doprowadza do jego poronienia. W takich przypadkach dopiero badanie USG potwierdza poronienie, przez brak akcji serca płodu.

Zobacz też: Wady genetyczne płodu, czy częściej występują po in vitro?

Najczęstsze przyczyny poronień

Wady genetyczne płodu – nieprawidłowa struktura DNA.

Wady te prowadzą do około 70% wczesnych poronień. Zaburzenie to może być dziedziczone lub jest skutkiem mutacji. Ich wystąpienie może mieć przyczyny środowiskowe, ale w pewnych przypadkach ustalenie przyczyny nie jest możliwe.

Istotny jest fakt, że wraz z wiekiem pacjentek ryzyko wystąpienia wad genetycznych u dziecka zwiększa się. Jest to związane z wpływem otaczającego nas świata na każdego z nas. Zazwyczaj wpływ środowiskowy na organizm w długiej perspektywie jest niekorzystny.

Wynika to ze spożywania coraz większej ilości produktów przetworzonych, zanieczyszczenia powietrza i wody oraz stosowania używek. Wszystkie te czynniki mają bezpośredni wpływ na zdrowie, a zwłaszcza zdrowie kobiet w ciąży.

Problemy środowiskowo dotykają również mężczyzn i prowadzą do obniżenia jakości nasienia. Trzeba pamiętać, że zarodek otrzymuje materiał genetyczny zarówno od matki jak i ojca, a więc przyczyna nieprawidłowości w DNA płodu może pochodzić od jednego z rodziców lub obojga.

Wiek kobiety 

Znaczący spadek płodności u kobiet obserwujemy już po 30 roku życia i wzrasta on wraz z wiekiem. Według badań odsetek poronień znacząco wzrasta u kobiet po 35 roku życia. Po 40 roku życia ten współczynnik przekracza 50%.

Infekcje wirusowe i bakteryjne

W okresie ciąży organizm kobiety ma obniżoną odporność. Do najczęstszych chorób przyczyniających się do poronienia jest toksoplazmoza, cytomegalia, chlamydioza, różyczka, ospa, opryszczka oraz wirus HIV. Choroby te mają bezpośredni wpływ na utrzymanie ciąży. Do czynników zwiększających ryzyko poronienia zaliczamy również drobnoustroje oraz niektóre rodzajów grzybów.

Zobacz też: Brak plemników w nasieniu i co dalej?

Czynniki żywieniowe oraz używki  

Niewłaściwe odżywianie ma bezpośredni wpływ na zdrowie kobiety, a co za tym idzie – na nienarodzone dziecko. Nie należy zapominać o paleniu tytoniu (w tym e-papierosów) oraz nadużywaniu alkoholu.

Palenie tytoniu hamuje podział komórek, co może mieć bezpośredni wpływ na upośledzenie rozwoju zarodka z poronieniem włącznie. To samo dotyczy spożywania alkoholu, który zwiększa ryzyko wystąpienia wad płodu, które mogą prowadzić do zakończenia przedwcześnie ciąży.

Kobiety planujące jak i będące w ciąży powinny prowadzić jak najbardziej „higieniczny tryb życia”. Pozwoli to w dużym stopniu zredukować ryzyko powikłań w ciąży. Wszelkiego rodzaju niedobory mikroelementów i witamin są bezpośrednio skorelowane z ryzykiem poronienia.

Czynniki anatomiczne

Do najbardziej powszechnych problemów anatomicznych mających bezpośredni wpływ na donoszenie ciąży mają nieprawidłowości w budowie macicy, mięśniaki macicy, guzy jajników czy endometrioza.

U kobiet, u których przeprowadzono łyżeczkowania macicy, mogą wystąpić zrosty wewnątrzmaciczne (zespół Ashermana ) powstające wskutek sklejania się ścianek macicy ze sobą. Powstałe blizny mogą w niektórych przypadkach utrudnić zagnieżdżenie się zarodka.

Zobacz też: In vitro z komórką dawczyni

Zaburzenia równowagi hormonalnej

Kobiety mające problemy hormonalne znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka poronienia. Głównym hormonem odpowiedzialnym za poczęcie jest progesteron. Ma on kluczowe znaczenie przy zajściu jak i utrzymaniu ciąży. Jego głównym zadaniem jest przygotowanie endometrium będącego podłożem do zagnieżdżenia (implantacji) zapłodnionej komórki jajowej.

Poza monitorowaniem odpowiedniego stężenia progesteronu warto zbadać czynność hormonalną  tarczycy, która może mieć wpływ na płodność. Natomiast zaburzenia hormonalne i problemy z płodnością są problemami powiązanymi. To znaczy, że mają zazwyczaj podłoże wielopłaszczyznowe i wymagają szerokiej oraz dogłębnej diagnostyki i analizy.

Ekspert

Dr n. med. Witold Rogiewicz

Ginekolog położnik, ultrasonolog Salve Medica R Warszawa.

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.