Przejdź do treści

Hormony, jakość gamet czy niereceptywne endometrium? Przyczyny niepowodzeń in vitro

Embriolog wykonuje zapłodnienie ICSI, którego efekt widać na monitorze /Ilustracja do tekstu: Niepowodzenie in vitro: najważniejsze przyczyny
Fot.: Fotolia

Zapłodnienie pozaustrojowe jest obecnie uznawane za najskuteczniejszą formę leczenia niepłodności. Ale mimo stałego rozwoju wiedzy medycznej, nie wszystkie pary przystępujące do tego rodzaju terapii od razu uzyskują ciążę. Z czego wynikają niepowodzenia in vitro? Odpowiedź na to pytanie jest niezwykle istotna – dzięki niej można zmodyfikować postępowanie medyczne tak, by zwiększyć szansę na sukces.

Zapisz się do newslettera

O najważniejszych powodach braku ciąży po in vitro, przeprowadzanej wówczas diagnostyce i możliwych rozwiązaniach dla pary starającej się o ciążę opowiada dr Andrzej Hajdusianek, ginekolog-położnik z Kliniki Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku.

Niepowodzenie in vitro: jak wskazać przyczynę?

Skuteczność leczenia metodą in vitro jest uzależniona przede wszystkim od wieku pacjentów, ich aktualnego stanu zdrowia, a także czynników związanych z przyczyną niepłodności. Analizując powody braku oczekiwanego rezultatu leczenia, warto też zwrócić uwagę na przebieg leczenia, stosowane procedury, model postępowania.

Wiele wniosków można wyciągnąć, przyglądając się reakcji pacjentki na leki, wynikom badań realizowanych w trakcie programu czy efektom uzyskiwanym w laboratorium embriologicznym. To tam obserwujemy procesy zachodzące: podczas przygotowywania komórek rozrodczych do zapłodnienia pozaustrojowego, w trakcie zapłodnienia i na etapie rozwoju zarodków.

Warto pamiętać, że za niepowodzenie leczenia metodą in vitro uznaje się nie tylko brak ciąży, ale także trudności z jej utrzymaniem.

Niepowodzenie in vitro: nieprawidłowa odpowiedź na stymulację

Brak ciąży może być konsekwencją zakończenia programu in vitro na wcześniejszym etapie, niż zakładano. Czasem z uwagi na nieprawidłową odpowiedź organizmu pacjentki na stymulację, nie uzyskuje się komórek jajowych, są one nieliczne lub o obniżonej jakości. W niektórych przypadkach nadmierna reakcja na leki sprawia, że po pobraniu komórek ze względów bezpieczeństwa dalsze etapy programu muszą być odroczone.

Związek z nieprawidłową odpowiedzią na stymulację może mieć niska rezerwa jajnikowa lub przeciwnie – zespół policystycznych jajników (PCOS). Przyczyna może leżeć w genach i ich wpływie na specyficzną dla danej osoby regulację hormonalną. Czasem jest to kwestia nieodpowiedniego dobrania rodzaju lub dawek leków, bądź włączenia ich w niewłaściwym czasie.

Aby ocenić proces stymulacji, konieczne może być przeprowadzenie dodatkowych badań i dokładne przeanalizowanie dokumentacji. Na postawie wniosków i bieżącej ewaluacji stanu pacjentki doświadczony lekarz może dostosować kolejną stymulację do indywidualnych potrzeb i uwarunkowań pacjentki.

Niepowodzenie in vitro: obniżona jakość gamet

Nieprawidłowości po stronie komórek rozrodczych, w tym ich funkcji i materiału genetycznego, mogą powodować brak zapłodnień i nieprawidłowy rozwój zarodków. W pierwszym przypadku nie dochodzi do podania zarodków, w drugim – transfer embrionów o niskiej jakości może nie przynieść efektu.

Ocena czynników związanych z jakością gamet możliwa jest pośrednio poprzez badania laboratoryjne, np.:

  • specjalistyczne badania hormonalne,
  • oznaczenie poziomu AMH i inhibiny B,
  • badanie USG,
  • specjalistyczne badanie nasienia (np. fragmentacji DNA plemników).

Z kolei bezpośrednio oceny tej można dokonać na podstawie doświadczeń z poprzedniego programu in vitro i wniosków z laboratorium embriologicznego. Rozwiązaniem może być jednak z poniższych metod:

  • wdrożenie dodatkowych zabiegów poprawiających jakość komórek jajowych,
  • odpowiedni wybór plemników do zapłodnienia,
  • dobór specjalistycznych procedur zwiększających skuteczność zapłodnienia.

Brak ciąży może również nastąpić pomimo uzyskania prawidłowych morfologicznie zarodków. Na ogół jest to skutek zaburzeń DNA, w tym aneuploidii, translokacji chromosomowych czy mutacji w pojedynczych genach embrionu. W przypadku wysokiego ryzyka wystąpienia wad genetycznych u potomstwa pary można rozważyć wdrożenie diagnostyki preimplantacyjnej (PGD).

CZYTAJ TAKŻE: Niska jakość komórek jajowych po stymulacji do in vitro. Z czego wynika i jak ją poprawić?

Niepowodzenie in vitro: niedobory hormonalne, zaburzenia czynności mięśnia macicy, niereceptywne endometrium

Jeśli u pacjentów bez obciążenia genetycznego i względnie młodych przeprowadzono transfer dobrej jakości zarodka, a mimo to nie udało się im uzyskać ciąży, można podejrzewać zaburzenia na etapie implantacji. Przyczyn niepowodzenia in vitro może być wówczas co najmniej kilka.

Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na potencjalne niedobory hormonalne i – ewentualnie – wesprzeć leczenie suplementacją. Po drugie, warto przyjrzeć się czynności mięśnia macicy. Nadmierna kurczliwość tego organu może uniemożliwić zagnieżdżenia się zarodka. Po trzecie, przyczyn trudności z uzyskaniem ciąży szukać można w przygotowaniu i dojrzałości endometrium.

Gotowość śluzówki macicy, czyli jej receptywność, jest kluczowa dla możliwości implantacji. Diagnozować można także ew. zaburzenia immunologiczne i czynnościowe w endometrium.  W zależności od stwierdzonego problemu, dobiera się metody i działania, które pozwolą go rozwiązać lub złagodzić jego konsekwencje.

Niepowodzenie in vitro. Brak ciąży i co dalej?

Osoby, które doświadczyły niepowodzeń leczenia metodą in vitro powinny znaleźć się pod szczególną opieką i mieć dostęp do kompleksowej diagnostyki. W Klinikach Leczenia Niepłodności INVICTA wizyta konsultacyjna dla par, których dotychczasowe leczenie in vitro nie zakończyło się ciążą, jest bezpłatna.

W pierwszej kolejności analizowana jest dokumentacja medyczna i wyniki dotychczasowych badań; czasem zlecane są kolejne. Niekiedy – żeby dotrzeć do istoty problemu – konieczna jest współpraca całego konsylium lekarskiego. Angażuje ono specjalistów m.in. z dziedzin: genetyki, psychologii, endokrynologii, immunologii, chirurgii, embriologii itd. Wszystkie zgromadzone informacje stanowią cenny materiał diagnostyczny. Może on pomóc określić przyczynę niepowodzenia, zaplanować odpowiednie zmiany w postępowaniu, zmodyfikować stosowane leki i procedury, a tym samym zwiększyć szansę pary na skuteczne leczenie.

POLECAMY RÓWNIEŻ: Objawy zagnieżdżenia się zarodka. Wyjaśnia ekspert INVICTA


Logo Kliniki Invicta

Ekspert

Dr Andrzej Hajdusianek

Ginekolog-położnik z Kliniki Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Co się dzieje z zarodkami, które nie zostały wykorzystane w transferze?

Co się dzieje z zarodkami, które nie zostały wykorzystane w transferze?
fot.Fotolia

W debacie na temat zapłodnienia pozaustrojowego często pojawia się argument przeciwników tej metody, odnoszący się do niegodnego traktowania niewykorzystanych w procedurze ludzkich zarodków. Niektórzy mówią o spuszczaniu ich w umywalce, inni o wyrzucaniu do śmieci. Jak wygląda rzeczywistość?

Zapisz się do newslettera

Zobacz też: Lepiej transferować zarodek mrożony czy świeży? Naukowcy już wiedzą!

Co się dzieje z gametami w laboratorium?

Po pobraniu materiału genetycznego od pary – nasienia i komórek jajowych, gamety są badane i selekcjonowane. Komórka jajowa jest oczyszczana z innych komórek, ocenia się jej jakość, morfologię i dojrzałość. Wybierane są najlepiej rokujące komórki jajowe. Nasienie jest oceniane i poddawane obróbce, dzięki której embriolodzy są w stanie wyselekcjonować najlepszej jakości, najbardziej dojrzałe plemniki.

W zależności od tego, jaka metoda zapłodnienia pozaustrojowego ma być zastosowana, wyselekcjonowane plemniki są wstrzykiwane do wybranych komórek jajowych, lub są z nimi “spotykane” i wykorzystują swój potencjał biologiczny, by je zapłodnić.

Część komórek udaje się zapłodnić, wtedy pozostają w laboratorium pod ścisła obserwacją embriologów, którzy kontrolują proces rozwoju zarodków.

Zobacz też: Dlaczego zarodek nie rozwija się prawidłowo?

Rozwój zarodków

Z wszystkich komórek jajowych, które podlegają zapłodnieniu in vitro, tylko część będzie się prawidłowo rozwijać i osiągnie postać blastocysty (5 doba po zapłodnieniu). Spośród zarodków, które rozwijają się prawidłowo, embriolodzy wybiorą najsilniejszy i to właśnie ten zostanie podany w pierwszej kolejności w transferze.

Zapłodnione komórki jajowe, które nie rozwiną się do stadium blastocysty i ulegną degradacji od razu po zapłodnieniu, są utylizowane jako odpad medyczny, podobnie jak elementy łożyska, czy pępowiny po porodzie. Komórki, które trafiają do utylizacji nie mają potencjału rozwojowego i samoczynnie obumierają w laboratorium, w przypadku naturalnego zapłodnienia nie miałyby szans na rozwinięcie się w zdrowy płód.

Zobacz też: Zamrożone zarodki – co się z nimi dzieje?

Mrożenie zarodków

Zgodnie z obowiązującym prawem i etyką biologa, żywe, rokujące zarodki, które nie zostaną wykorzystane w transferze są mrożone. Obecnie wykorzystywaną w tym celu metodą jest witryfikacja –  szybkie mrożenie komórek przy wykorzystaniu substancji, które chronią zarodek przed uszkodzeniem w wyniku powstawania kryształów, które są naturalnym zjawiskiem w procesie mrożenia.

Zamrożone zarodki para może wykorzystać w późniejszych transferach: w przypadku nieudanego pierwszego transferu, albo chęci ponownego zajścia w ciążę kilka lat później.

Zamrożone zarodki mogą być bezpiecznie przechowywane przez wiele lat i wykorzystane w przyszłości, nie ulegają żadnemu uszkodzeniu.

Zobacz też: Jak wygląda mrożenie zarodków? Opowiada ekspertka

Adopcja zarodków

W świetle obowiązującego od 2015 roku prawa, każdy zarodek, który nie został wykorzystany przez parę, będzie automatycznie przechodził do adopcji po 25 latach od zamrożenia. Para w każdym momencie może zdecydować, że chce przekazać niewykorzystany zarodek do adopcji.

Olga Plesińska

Bioetyk, dziennikarka. W wolnym czasie dużo czyta, najchętniej z kotem na kolanach, jeździ na wrotkach i fotografuje.