Przejdź do treści

Hormony, jakość gamet czy niereceptywne endometrium? Przyczyny niepowodzeń in vitro

Embriolog wykonuje zapłodnienie ICSI, którego efekt widać na monitorze /Ilustracja do tekstu: Niepowodzenie in vitro: najważniejsze przyczyny
Fot.: Fotolia

Zapłodnienie pozaustrojowe jest obecnie uznawane za najskuteczniejszą formę leczenia niepłodności. Ale mimo stałego rozwoju wiedzy medycznej, nie wszystkie pary przystępujące do tego rodzaju terapii od razu uzyskują ciążę. Z czego wynikają niepowodzenia in vitro? Odpowiedź na to pytanie jest niezwykle istotna – dzięki niej można zmodyfikować postępowanie medyczne tak, by zwiększyć szansę na sukces.

Zapisz się do newslettera

O najważniejszych powodach braku ciąży po in vitro, przeprowadzanej wówczas diagnostyce i możliwych rozwiązaniach dla pary starającej się o ciążę opowiada dr Andrzej Hajdusianek, ginekolog-położnik z Kliniki Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku.

Niepowodzenie in vitro: jak wskazać przyczynę?

Skuteczność leczenia metodą in vitro jest uzależniona przede wszystkim od wieku pacjentów, ich aktualnego stanu zdrowia, a także czynników związanych z przyczyną niepłodności. Analizując powody braku oczekiwanego rezultatu leczenia, warto też zwrócić uwagę na przebieg leczenia, stosowane procedury, model postępowania.

Wiele wniosków można wyciągnąć, przyglądając się reakcji pacjentki na leki, wynikom badań realizowanych w trakcie programu czy efektom uzyskiwanym w laboratorium embriologicznym. To tam obserwujemy procesy zachodzące: podczas przygotowywania komórek rozrodczych do zapłodnienia pozaustrojowego, w trakcie zapłodnienia i na etapie rozwoju zarodków.

Warto pamiętać, że za niepowodzenie leczenia metodą in vitro uznaje się nie tylko brak ciąży, ale także trudności z jej utrzymaniem.

Niepowodzenie in vitro: nieprawidłowa odpowiedź na stymulację

Brak ciąży może być konsekwencją zakończenia programu in vitro na wcześniejszym etapie, niż zakładano. Czasem z uwagi na nieprawidłową odpowiedź organizmu pacjentki na stymulację, nie uzyskuje się komórek jajowych, są one nieliczne lub o obniżonej jakości. W niektórych przypadkach nadmierna reakcja na leki sprawia, że po pobraniu komórek ze względów bezpieczeństwa dalsze etapy programu muszą być odroczone.

Związek z nieprawidłową odpowiedzią na stymulację może mieć niska rezerwa jajnikowa lub przeciwnie – zespół policystycznych jajników (PCOS). Przyczyna może leżeć w genach i ich wpływie na specyficzną dla danej osoby regulację hormonalną. Czasem jest to kwestia nieodpowiedniego dobrania rodzaju lub dawek leków, bądź włączenia ich w niewłaściwym czasie.

Aby ocenić proces stymulacji, konieczne może być przeprowadzenie dodatkowych badań i dokładne przeanalizowanie dokumentacji. Na postawie wniosków i bieżącej ewaluacji stanu pacjentki doświadczony lekarz może dostosować kolejną stymulację do indywidualnych potrzeb i uwarunkowań pacjentki.

Niepowodzenie in vitro: obniżona jakość gamet

Nieprawidłowości po stronie komórek rozrodczych, w tym ich funkcji i materiału genetycznego, mogą powodować brak zapłodnień i nieprawidłowy rozwój zarodków. W pierwszym przypadku nie dochodzi do podania zarodków, w drugim – transfer embrionów o niskiej jakości może nie przynieść efektu.

Ocena czynników związanych z jakością gamet możliwa jest pośrednio poprzez badania laboratoryjne, np.:

  • specjalistyczne badania hormonalne,
  • oznaczenie poziomu AMH i inhibiny B,
  • badanie USG,
  • specjalistyczne badanie nasienia (np. fragmentacji DNA plemników).

Z kolei bezpośrednio oceny tej można dokonać na podstawie doświadczeń z poprzedniego programu in vitro i wniosków z laboratorium embriologicznego. Rozwiązaniem może być jednak z poniższych metod:

  • wdrożenie dodatkowych zabiegów poprawiających jakość komórek jajowych,
  • odpowiedni wybór plemników do zapłodnienia,
  • dobór specjalistycznych procedur zwiększających skuteczność zapłodnienia.

Brak ciąży może również nastąpić pomimo uzyskania prawidłowych morfologicznie zarodków. Na ogół jest to skutek zaburzeń DNA, w tym aneuploidii, translokacji chromosomowych czy mutacji w pojedynczych genach embrionu. W przypadku wysokiego ryzyka wystąpienia wad genetycznych u potomstwa pary można rozważyć wdrożenie diagnostyki preimplantacyjnej (PGD).

CZYTAJ TAKŻE: Niska jakość komórek jajowych po stymulacji do in vitro. Z czego wynika i jak ją poprawić?

Niepowodzenie in vitro: niedobory hormonalne, zaburzenia czynności mięśnia macicy, niereceptywne endometrium

Jeśli u pacjentów bez obciążenia genetycznego i względnie młodych przeprowadzono transfer dobrej jakości zarodka, a mimo to nie udało się im uzyskać ciąży, można podejrzewać zaburzenia na etapie implantacji. Przyczyn niepowodzenia in vitro może być wówczas co najmniej kilka.

Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na potencjalne niedobory hormonalne i – ewentualnie – wesprzeć leczenie suplementacją. Po drugie, warto przyjrzeć się czynności mięśnia macicy. Nadmierna kurczliwość tego organu może uniemożliwić zagnieżdżenia się zarodka. Po trzecie, przyczyn trudności z uzyskaniem ciąży szukać można w przygotowaniu i dojrzałości endometrium.

Gotowość śluzówki macicy, czyli jej receptywność, jest kluczowa dla możliwości implantacji. Diagnozować można także ew. zaburzenia immunologiczne i czynnościowe w endometrium.  W zależności od stwierdzonego problemu, dobiera się metody i działania, które pozwolą go rozwiązać lub złagodzić jego konsekwencje.

Niepowodzenie in vitro. Brak ciąży i co dalej?

Osoby, które doświadczyły niepowodzeń leczenia metodą in vitro powinny znaleźć się pod szczególną opieką i mieć dostęp do kompleksowej diagnostyki. W Klinikach Leczenia Niepłodności INVICTA wizyta konsultacyjna dla par, których dotychczasowe leczenie in vitro nie zakończyło się ciążą, jest bezpłatna.

W pierwszej kolejności analizowana jest dokumentacja medyczna i wyniki dotychczasowych badań; czasem zlecane są kolejne. Niekiedy – żeby dotrzeć do istoty problemu – konieczna jest współpraca całego konsylium lekarskiego. Angażuje ono specjalistów m.in. z dziedzin: genetyki, psychologii, endokrynologii, immunologii, chirurgii, embriologii itd. Wszystkie zgromadzone informacje stanowią cenny materiał diagnostyczny. Może on pomóc określić przyczynę niepowodzenia, zaplanować odpowiednie zmiany w postępowaniu, zmodyfikować stosowane leki i procedury, a tym samym zwiększyć szansę pary na skuteczne leczenie.

POLECAMY RÓWNIEŻ: Objawy zagnieżdżenia się zarodka. Wyjaśnia ekspert INVICTA


Logo Kliniki Invicta

Ekspert

Dr Andrzej Hajdusianek

Ginekolog-położnik z Kliniki Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Ciąża mnoga po transferze pojedynczego zarodka

Ciąża bliźniacza po transferze pojedynczego zarodka
Przy in vitro zalecay jest SET, czyli pojedynczy transfer zarodka – fot. Pixabay

Pojedynczy transfer zarodka to rekomendowana praktyka w programach zapłodnienia pozaustrojowego, mająca na celu ograniczenie ryzyka wystąpienia ciąży mnogiej. Okazuje się jednak, że podanie jednego zarodka wcale nie wyklucza powstania ciąży wielopłodowej. Dlaczego?

Zapisz się do newslettera

Badania w tym kierunku przeprowadził zespół naukowców pod kierunkiem dr Keiji Kuroda z Sugiyama Clinic Shinjuku i Juntendo University Faculty of Medicine w Japonii.

Według badań Japończyków prawdopodobieństwo uzyskania ciąży mnogiej po transferze pojedynczego zarodka (tzw. SET) wynosi 1,6 proc., z czego w 1,36 proc. przypadków ciąża ta występuje w wyniku podziału zygoty.

Powodem podziału może być wydłużenie w warunkach laboratoryjnych hodowli zarodkowej do stadium blastocysty i stosowanie procedury nacięcia osłonki przejrzystej zarodka bezpośrednio przed transferem.

Naukowcy zauważyli również, że zwiększona częstotliwość ciąż mnogich wiąże się z kriotransferem.

Zobacz też: Czy dzięki in vitro można zajść w ciążę z bliźniakami obu płci?

Ciąża mnoga po transferze pojedynczego zarodka

Zygota, czyli inaczej zapłodniona komórka jajowa, zawiera wszystkie informacje genetyczne dostarczone od obojga rodziców. Zygota zaczyna się dzielić na wiele innych komórek zwanych blastomerami, które ostatecznie tworzą zarodek.

Czasem zygota może się podzielić (zazwyczaj na dwa, rzadziej na trzy i więcej części). Z tych komórek rozwiną się następnie zarodki, z których powstaną bliźnięta (lub trojaczki, czworaczki, itd.) jednojajowe.

W swoim badaniu japońscy naukowcy przestudiowali 937848 cykli SET przeprowadzonych w latach 2007-2014. Po transferze pojedynczego zarodka (świeżego lub mrożonego) odnotowano blisko 27700 ciąż.

W 4310 przypadkach były to ciąże bliźniacze (1,56 proc. ciąż) oraz 109 ciąż trojaczych (0,04 proc. ciąż). Częstotliwość wystąpienia podziału zygoty wynosiła zatem 1,36 proc. Eksperci odkryli też, że transfer mrożonego zarodka zwiększał szanse na uzyskanie ciąży wielopłodowej aż o 34 proc.

Wyniki badania ukazały się w 2018 roku na łamach magazynu „Human Reprduction”.

Źródło: www.ncbi.nlm.nih.gov, www.eurekalert.org, nOvum

Anna Wencławska

Koordynatorka treści internetowych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, pasjonatka obcych kultur i języków orientalnych.