Oncofertility, czyli zabezpieczenie płodności

0 Shares
0
0
0

Zdiagnozowanie nowotworu w młodym wieku stawia przed pacjentką lub pacjentem wiele trudnych pytań. Jednym z nich są obawy o przyszłe rodzicielstwo. Standardowe metody leczenia onkologicznego, takie jak chemioterapia czy radioterapia, mogą bowiem znacząco uszkodzić funkcje rozrodcze. Dlatego coraz większą wagę przykłada się do zabezpieczenia płodności jeszcze przed rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej.

Diagnoza nowotworowa a plany prokreacyjne

Postawienie diagnozy nowotworowej u młodej kobiety lub mężczyzny stanowi ogromny wstrząs psychiczny. W obliczu walki o życie i zdrowie, plany związane z posiadaniem potomstwa schodzą często na dalszy plan. Jednak lekarze coraz częściej informują pacjentów o możliwości zabezpieczenia płodności jeszcze przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego. Pozwala to zachować nadzieję na przyszłe rodzicielstwo mimo trudnej terapii.

Metody zabezpieczenia płodności przed leczeniem onkologicznym

Istnieje kilka metod zabezpieczenia płodności przed leczeniem nowotworu. Można je podzielić na trzy główne kategorie.

Kriokonserwacja komórek jajowych i zarodków

Kriokonserwacja komórek jajowych i zarodków jest techniką zamrażania, która daje możliwość długotrwałego przechowywania ludzkich komórek rozrodczych. Polega ona na kontrolowanym obniżaniu temperatury komórek jajowych lub zarodków powstałych w wyniku zapłodnienia in vitro, aż do osiągnięcia bardzo niskich wartości rzędu -196°C. W takich warunkach wszelkie procesy metaboliczne ulegają zahamowaniu, co pozwala “uśpić” komórki i zachować ich żywotność na długie lata. 

Aby przeprowadzić kriokonserwację, komórki najpierw poddaje się specjalnemu przygotowaniu, które obejmuje między innymi podanie środków zapobiegających tworzeniu się kryształków lodu wewnątrz komórek. Następnie bardzo powoli obniża się temperaturę, kontrolując szybkość ochładzania. Umieszcza się je w specjalnych pojemnikach i przenosi do zbiorników z ciekłym azotem, gdzie przechowuje się je w temperaturze poniżej -150°C.

Kriokonserwacja daje duże szanse na późniejsze uzyskanie ciąży z zamrożonego materiału genetycznego. Jednak w przypadku kobiet wymaga wcześniejszej stymulacji hormonalnej jajników, aby uzyskać większą liczbę dojrzałych komórek jajowych nadających się do zamrożenia. Dzięki temu zwiększa się szanse, że po odmrożeniu uda się uzyskać zdrowe embriony zdolne do zagnieżdżenia w macicy. Zarodki również można poddać kriokonserwacji, zwykle na etapie blastocysty. 

Kriokonserwacja tkanki jajnikowej

Zabieg ten może być wykonywany u dziewczynek jeszcze przed okresem dojrzewania i rozpoczęciem miesiączkowania. Wczesne pobranie i zamrożenie tkanki jajnikowej pozwala zachować większą liczbę oocytów pierwotnych i komórek jajowych, które nie zostały jeszcze zużyte w trakcie fizjologicznych cykli owulacyjnych. Daje to szansę na odtworzenie w przyszłości większej rezerwy jajnikowej.

Kriokonserwacja tkanki jajnikowej jest również proponowana pacjentkom, u których nie ma czasu na przeprowadzenie standardowej stymulacji jajeczkowania w celu uzyskania komórek jajowych do zapłodnienia in vitro. Może to mieć zastosowanie na przykład u kobiet ze zdiagnozowanym nowotworem, które muszą jak najszybciej rozpocząć leczenie onkologiczne zagrażające ich płodności. Pobranie i zamrożenie fragmentu jajnika przed rozpoczęciem terapii daje szansę na macierzyństwo w przyszłości z wykorzystaniem własnych gamet.

Kriokonserwacja tkanki jądrowej

Kriokonserwacja tkanki jądrowej to metoda zamrażania komórek rozrodczych dedykowana mężczyznom i chłopcom przed okresem dojrzewania. Polega na pobraniu niewielkiej ilości tkanki jądra, w której znajdują się komórki macierzyste mogące w przyszłości dać początek plemnikom.

Tkankę tę pobiera się chirurgicznie w znieczuleniu miejscowym. Następnie poddaje odpowiedniemu przygotowaniu i stopniowemu zamrażaniu w bardzo niskich temperaturach, podobnie jak w przypadku komórek jajowych. Przechowuje się ją w ciekłym azocie w temperaturze poniżej -150°C. Dzięki temu zatrzymane zostają wszelkie procesy fizjologiczne i komórki zachowują potencjał rozwojowy.

Kriokonserwację tkanki jądrowej wykonuje się u chłopców np. przed rozpoczęciem leczenia nowotworów, które mogą uszkodzić jądra lub upośledzić płodność. Jest to forma ubezpieczenia na przyszłość, gdyby w życiu dorosłym wystąpiły problemy z płodnością. Zamrożoną tkankę można bezpiecznie przechowywać przez wiele lat. Gdy mężczyzna będzie gotowy do posiadania dziecka, komórki można rozmrozić i wykorzystać do zapłodnienia in vitro.

Kriokonserwacja tkanki jądrowej daje szansę mężczyznom z problemami płodności na ojcostwo w przyszłości. Jest to bezpieczna i skuteczna metoda, choć wymaga inwazyjnego zabiegu już na etapie dzieciństwa.

Leczenie hormonalne w oncofertylności

Leczenie hormonalne może wspomóc zachowanie płodności u pacjentek onkologicznych poddawanych chemioterapii. Jedną z opcji jest zastosowanie agonistów GnRH (hormonu uwalniającego gonadotropiny). Leki te powodują czasową supresję, czyli zahamowanie wydzielania hormonów płciowych przez podwzgórze i przysadkę mózgową. W efekcie w jajnikach zostaje zablokowana produkcja estrogenów. Stan ten nazywany jest medyczną menopauzą. Choć może wywoływać objawy wypadowego okresu, to jednocześnie chroni komórki jajnika, w tym oocyty, przed toksycznym wpływem leków stosowanych w chemioterapii nowotworów.

Inną opcją jest podanie antagonistów GnRH, które w sposób odwrotny do agonistów blokują uwalnianie gonadoliberyny z podwzgórza. Prowadzi to do zahamowania syntezy i wydzielania hormonów płciowych przez przysadkę, a w konsekwencji wyłączenia czynności jajników. Dzięki temu jajniki są mniej wrażliwe na toksyczne działanie leków cytostatycznych. Antagoniści GnRH mogą być stosowani także u dziewcząt przed wystąpieniem pierwszej miesiączki, aby zapobiec uszkodzeniom ich niedojrzałych jajników podczas chemioterapii.

Leczenie hormonalne agonistami i antagonistami GnRH jest obiecującą metodą wspomagającą zachowanie płodności u pacjentek onkologicznych. Jednak wymaga dalszych badań w celu standaryzacji protokołów i potwierdzenia jego skuteczności.

Chirurgiczne metody zachowania płodności

U pacjentów onkologicznych, u których planowane leczenie może wpłynąć na płodność, istnieją pewne zabiegi operacyjne pozwalające zminimalizować ryzyko bezpłodności w przyszłości.

Jedną z takich metod jest wykonanie jednostronnej owariektomii, czyli usunięcie jednego jajnika. Polega ona na chirurgicznym usunięciu jajnika po stronie przeciwnej do zmian nowotworowych. Dzięki temu pacjentka zachowuje czynność hormonalną drugiego jajnika i zdolność do wytwarzania komórek jajowych. Pozwala to na zajście w ciążę w przyszłości oraz uniknięcie przedwczesnej menopauzy.

Kolejną metodą jest transpozycja jajników, czyli ich chirurgiczne przemieszczenie poza pole napromieniowania podczas radioterapii miednicy. Dzięki temu promieniowanie w mniejszym stopniu uszkadza komórki jajników, co daje większe szanse na zachowanie ich prawidłowej funkcji hormonalnej i rozrodczej.

Tego typu zabiegi operacyjne mogą w znacznym stopniu zabezpieczyć przyszłą płodność pacjentów onkologicznych. Jednak kluczowe jest odpowiednio wczesne poinformowanie ich o takich możliwościach i skierowanie do ośrodków zajmujących się oncofertylnością. Dzięki wdrożeniu procedur ochrony płodności, młodzi pacjenci z nowotworami nie muszą rezygnować z marzeń o posiadaniu własnego potomstwa. Wraz z postępem medycyny rosną szanse, by mimo ciężkich chorób realizować swoje życiowe plany.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Warto przeczytać