Przejdź do treści

Żeby życie było bezpieczne… – jakie szanse dają komórki macierzyste?

Fot. fotolia

Współczesna medycyna daje coraz większe szanse na wygraną z chorobami, które dotąd brzmiały jak wyrok. Znaczący udział w powrocie do zdrowia dają wielu ludziom komórki macierzyste. Czym są, w leczeniu jakich chorób można je wykorzystać, jak wygląda ich pobranie i przechowywanie? 

Zapisz się do newslettera

Obecnie najbardziej znanym źródłem komórek macierzystych jest szpik. Współcześnie, coraz częściej wykorzystuje się również komórki pobrane z tłuszczu, a także krwi pępowinowej oraz łożyskowej, czego dokonuje m.in. warszawski Bank Komórek Macierzystych nOvum. Komórki macierzyste są pierwotnymi komórkami ludzkiego organizmu i to właśnie z nich rozwijają się wszystkie części naszego organizmu – od skóry, po nerwy i wszelkie wewnętrzne organy.  Wiedza na ten temat jest upowszechniana i dlatego coraz częściej rodzice decydują się na zabezpieczenie komórek macierzystych odzyskanych z krwi pępowinowej nowo narodzonego dziecka. Taka możliwość zdarzy się tylko raz w życiu ich dziecka, kiedy bezpośrednio po porodzie pępowinę i łożysko można zutylizować jako odpad, albo… odzyskać z nich życiodajne komórki!

Wszystko w człowieku zaczyna się od komórek…

To właśnie z komórek macierzystych powstają inne komórki. Zarówno te krążące we krwi – krwinki czerwone, białe, płytki krwi i limfocyty – jak i komórki, z których zbudowana jest np. tkanka kostna, czy mięśniowa. Komórki macierzyste różnią się między sobą ze względu na zdolność do różnicowania do bardziej wyspecjalizowanych komórek, a wynika to z faktu , iż są to komórki multipotecjalne, czyli komórki ukierunkowane, mające zdolność do wytworzenia całej tkanki. W bankach krwi pępowinowej przechowywane są zarówno komórki krwiotwórcze jak i mezenchymalne, czyli te dające początek tkankom. Obydwa rodzaje powstają jeszcze w życiu płodowym i fakt, że zachowują swój potencjał jest niezwykłe i wyjątkowe!

Jakie choroby można leczyć z zastosowaniem komórek macierzystych?

Komórki macierzyste mogą być wykorzystywane w przeszczepach krwiotwórczych, głównie w chorobach onkologicznych oraz chorobach układu krwionośnego, jak:

  • ostre białaczki;
  • zespół mielodysplastyczny;
  • choroby spowodowane defektem komórki macierzystej;
  • zespoły mieloproliferacyjne;
  • zespoły rozrostowe układu chłonnego;
  • choroby fagocytów;
  • choroby związane z zaburzeniami spichrzania w liposomach
  • inne nowotwory złośliwe;
  • histiocytozy;
  • dziedziczne nieprawidłowości krwinek czerwonych;
  • wrodzone (dziedziczne) zaburzenia układu odpornościowego;
  • inne choroby dziedziczne, np. hipoplazja chrząstek i włosów, czy osteopetroza;
  • nieprawidłowości płytek krwi;
  • nieprawidłowości komórek plazmatycznych, i około 100  innych chorób.

Lista ta wciąż się wydłuża i cały czas, w wielu laboratoriach naukowych  na świecie trwają badania nad kolejnymi zastosowaniami.

Niezwykle interesujące jest wykorzystanie komórek w medycynie regeneracyjnej. Jest to stosunkowo młoda lecz dynamicznie rozwijająca się dziedzina, która specjalizuje się  w  przywracaniu  prawidłowego funkcjonowania zniszczonych organów: serca, układu nerwowego, skóry, rogówki oka, mózgu i innych – mówi mgr Beata Lenart, specjalista zdrowia publicznego z BKM nOvum.

CZYTAJ TEŻ: PROMOCJA SPECJALNA DLA PAR STRAJĄCYCH SIĘ O DZIECKO

Są już pierwsze doniesienia na temat wykorzystania komórek macierzystych w leczeniu cukrzycy, regeneracji pozawałowych blizn mięśnia sercowego, czy regeneracji tkanki nerwowej w dziecięcym porażeniu mózgowym. W Australii zespół naukowców podjął pierwsze, dające obiecujące wyniki próby podania komórek macierzystych pacjentom po wylewach, w celu minimalizowania następstw wylewu. W Polsce trwa projekt badawczy nad wykorzystaniem komórek w terapii stwardnienia zanikowego bocznego (SLA) a wyniki są obiecujcie. Prace naukowe w niedalekiej przyszłości dają realne szanse na wyleczenie  coraz większej liczby chorób, które były do tej pory uważane za nieuleczalne. W światowych publikacjach medycznych znajduje się coraz więcej doniesień o skutecznych zastosowaniach klinicznych. Zastosowania mają miejsce również w Polsce, między innymi na oddziale neonatologicznym gdzie podane były w celu poprawy ogólnego dobrostanu wcześniaków.

Krew pępowinowa czy komórki pobrane w inny sposób?

Nawiązując do wspomnianych już wcześniej źródeł komórek macierzystych, warto zastanowić się, jakie pojawiają się różnice. Chociaż zastosowanie komórek jest podobne bez względu na ich pochodzenia, to eksperci podkreślają korzyści wynikające z zastosowania komórek pobranych okołoporodowo. Te komórki są bowiem młodsze oraz mają większy potencjał do  różnicowania się w inne typy komórek. Dzięki temu mają większą zdolność do namnażania się po przeszczepie i lepszego sprostania potrzebom pacjenta. Jednym z najważniejszych argumentów, jest fakt, że własne, zamrożone komórki nigdy nie będą odrzucone po przeszczepie, jak to może zdarzyć się w przypadku komórek od dawcy. Poza tym, szukanie dawców jest czasochłonne i nie gwa­rantuje powodzenia. Dodatkowo, przechowywanie depozytu komórek może zapewnić bezpieczeństwo najbliż­szej rodzinie – komórki macierzyste mogą być wykorzystywane w przeszczepach ro­dzinnych, ze znacznie większym prawdopo­dobieństwem dobrania wystarczającej zgod­ności tkankowej, niż w przypadku komórek macierzystych pochodzących od dawców niespokrewnionych.

To ważna informacja, zwłaszcza wobec obecnej oferowanej przez BKM nOvum możliwości podziału depozytu komórek na nawet 10 niezależnych komór mrożeniowych! Zawartość każdej z nich może być wykorzystana samodzielnie, bez naruszenia pozostałej części depozytu. Porcje mogą być łączone ze sobą w dowolnych ilościach, wykorzystane jednocześnie lub kolejno, w zależności od rodzaju przeszczepu.

Jak pobierane są komórki z krwi pępowinowej?

Sam proces pobrania krwi z pępowiny i łożyska jest relatywnie prosty i nie niesie żadnego dyskomfortu ani dla mamy, ani dla noworodka. Krew pobierana jest z odciętej pępowiny i wydalonego łożyska, czyli na etapie kiedy krew nie jest już przetaczana nowo narodzonemu dziecku. Jak wiemy, każdy poród kończy się przecięciem pępowiny i wydaleniem łożyska. Samo pobranie, wykonane przez przeszkoloną położną trwa kilka minut i w żaden sposób  nie zakłóca pierwszych chwil macierzyństwa. Pobrania można dokonać zarówno podczas fizjologicznego porodu jak i podczas cesarskiego ciecia. Krew pobrana do zestawu, który rodzice otrzymują przed porodem trafia do laboratorium gdzie jest badana i przygotowywana do zamrożenia.

Jak przechowywane są komórki macierzyste?

Zestaw pobraniowy przewożony jest do laboratorium BKM nOvum. Dalsza preparatyka jest prowadzona w zamkniętym systemie jałowym, co zapobiega zakażeniu materiału podczas jego obróbki i przygotowania do zamrożenia. Krew badana jest pod kątem ilościowym i jakościowym (objętość, liczba komórek, posiew mikrobiologiczny). Następnie jest umieszczana w pojemnikach mrożeniowych w 1, 2, 5 lub nawet 10 porcjach. Ostatecznie depozyt, oznaczony niepowtarzalnym numerem ISBT 128 zgodnie z międzynarodowym standardem znakowania i identyfikacji krwi, komórek i tkanek  jest zamrażany do temperatury około -190ºC i umieszczany w kriostacie wypełnionym ciekłym azotem.

Współcześnie komórki macierzyste, mają taki potencjał zastosowania, że wszyscy rodzice powinni rozważyć pobranie i przechowywanie krwi pępowinowej. Moment narodzin upragnionego dziecka może być wtedy nie tylko pięknym początkiem, ale i przygotowaniem „polisy biologicznej” na dalsze życie”– dodaje mówi Beata Lenart, z BKM nOvum.

 

Redakcja In Vitro Online

Jedyny poradnikowy portal o in vitro.

Leki stosowane w czasie in vitro a rak piersi – czy jest ryzyko? [najnowsze badania]

In vitro a rak piersi - jak i czy wpływają leki?

Leki rutynowo stosowane podczas leczenia niepłodności, mające na celu uwolnienie komórek jajowych, nie zwiększają ryzyka zachorowania na raka piersi – tak dowodzą najnowsze badania.

Zapisz się do newslettera

Naukowcy przeanalizowali badania, w których udział wzięło 1,8 miliona kobiet poddanych leczeniu niepłodności. Obserwując stan zdrowia kobiet (średnio aż przez 27 lat!), nie zauważyli zwiększonego ryzyka zachorowania na raka piersi.

Leczenie in vitro a rak piersi

Leczenie niepłodności to zarówno stosowanie leków wspierających naturalny kobiecy cykl, jak i znacznie bardziej złożone leczenie in vitro, polegające na stymulacji cyklu, pobraniu komórek jajowych z jajników, zapłodnieniu ich nasieniem w laboratorium, a następnie przeniesieniu zarodka do macicy.

Leki na płodność, stymulujące jajniki do uwalniania komórek jajowych, stosowane są w leczeniu niepłodności od wczesnych lat sześćdziesiątych. Leki wykorzystywane do stymulacji jajników zwiększają produkcję hormonów estrogenowych i mogą mieć wpływ na komórki gruczołu piersiowego. Tym samym pojawiły się obawy, że mogą przekształcić owe komórki w komórki rakowe.

Naukowcy przeanalizowali badania przeprowadzone w latach 1990-2020. Wzięły w nim udział kobiety w różnym wieku – będące jednak w zakresie wieku rozrodczego. Obserwowano je aż przez 27 lat od zakończenia leczenia niepłodności.

Zobacz też: Rak, macierzyństwo, rozwiązanie – krioprezerwacja tkanki jajnikowej

„Naukowcy nie stwierdzili znaczącego wzrostu ryzyka zachorowania na raka piersi u kobiet mających za sobą leczenie w porównaniu z kobietami nieleczonymi, a także nieleczonymi, które były niepłodne (…)” – mówi autor badania dr Yusuf Beebeejaun.

Stosowanie leków stymulujących jajniki w leczeniu niepłodności nie naraża kobiety na zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi. 

(…) Badanie zapewnia pacjentom spokój ducha na poziomie emocjonalnym, ale także umożliwia nam podejmowanie bardziej świadomych decyzji dotyczących ryzyka i korzyści związanych z leczeniem na racjonalnym poziomie – słowa Katy Lindemann cytuje News Medical

Choć opublikowane badania napawają optymizmem i dowodzą, że leczenie niepłodności najprawdopodobniej nie zwiększy ryzyka zachorowania na raka piersi, zdaniem naukowców, aby potwierdzić uzyskane wyniki, potrzebne są dalsze długoterminowe i szczegółowe badania.

Źródło: News Medical

Zobacz też: Hodowla zarodków w sztucznej macicy? To możliwe

Klaudia Kierzkowska

Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, miłośniczka podróży, teatru i włoskiej kuchni.